ฟันคุด

ฟันคุดเป็นหนึ่งในปัญหาช่องปากที่เจอบ่อยและสร้างปัญหากวนใจให้หลายๆ คน แต่ก็ยังมีหลายคนที่อาจจะยังสงสัยว่า ฟันคุดคืออะไร ฟันคุดเกิดจากอะไร หรือแม้แต่ ฟันคุดจำเป็นต้องถอนไหม ถ้างั้นวันนี้เรามาทำความเข้าใจเกี่ยวกับฟันคุดกันอย่างละเอียด เพื่อเป็นแนวทางให้คุณดูแลสุขภาพช่องปากได้อย่างถูกต้องและมั่นใจ

ฟันคุด คืออะไร?

ฟันคุดคือฟันกรามที่ขึ้นไม่ปกติ โดยฟันคุดเป็นฟันกรามแท้ชุดสุดท้ายที่ปกติแล้วจะขึ้นในช่วงวัยผู้ใหญ่ แต่ไม่มีพื้นที่เพียงพอให้งอกออกมา ทำให้เบียดฟันข้างเคียงหรือขึ้นผิดทิศผิดทาง จนเกิดอาการปวด บวม หรืออักเสบตามมา

ฟันคุด เกิดจากอะไร?

ฟันคุดเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติการเจริญเติบโตของร่างกายมนุษย์ โดยมีสาเหตุมาจากวิวัฒนาการและพันธุกรรมในอดีต มนุษย์โบราณมีขากรรไกรที่ใหญ่กว่าและต้องการฟันทั้ง 32 ซี่ (รวมฟันคุด) เพื่อเคี้ยวอาหารที่หยาบ แต่ปัจจุบัน มนุษย์ก็มีวิวัฒนาการของโครงสร้างใบหน้า ขากรรไกรให้มีขนาดเล็กลง ทำให้พื้นที่สำหรับฟันคุดไม่เพียงพอนั่นเอง

แต่การที่ฟันคุดจะสร้างปัญหาหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย ได้แก่:

• โครงสร้างขากรรไกร – คนที่มีสัดส่วนขากรรไกรเล็กหรือแคบเมื่อเทียบกับกับขนาดฟันจะมีโอกาสที่ฟันคุดขึ้นผิดปกติมากกว่า เพราะไม่มีพื้นที่เพียงพอ
• กรรมพันธุ์และปัจจัยทางพันธุกรรม – ถ้าพ่อแม่หรือคนในครอบครัวมีประวัติฟันคุดเกิดปัญหา คุณก็มีโอกาสสูงที่จะมีปัญหาคล้ายกัน
• ทิศทางการขึ้นของฟันคุด – ฟันคุดที่ขึ้นเอียง ขึ้นขวาง หรือฝังใต้เหงือก มักจะสร้างปัญหามากกว่าฟันคุดที่ขึ้นตรง
• ขนาดของฟันคุด – ฟันคุดที่มีขนาดใหญ่จะต้องการพื้นที่มากกว่า ทำให้มีโอกาสกดฟันข้างเคียงหรือขึ้นไม่ได้

ฟันคุดมีทุกคนไหม?

โดยปกติ ฟันคุดสามารถมีได้สูงสุด 4 ซี่ บริเวณฟันกรามซี่สุดท้ายทั้งบนและล่างสองข้าง แต่ไม่ใช่ทุกคนจะมีฟันคุด การมีฟันคุดขึ้นอยู่กับพันธุกรรมและวิวัฒนาการของแต่ละคน บางคนอาจมีฟันคุดครบทั้ง 4 ซี่ บางคนอาจมีแค่ 1-2 ซี่ หรือบางคนอาจไม่มีฟันคุดเลยก็ได้

ฟันคุดขึ้นตอนอายุเท่าไหร่?

ฟันคุดมักจะเริ่มขึ้นในช่วงอายุ 17-25 ปี โดยทั่วไป ซึ่งเป็นช่วงที่ฟันถาวรซี่อื่นๆ ขึ้นครบหมดแล้ว และกระดูกขากรรไกรเกือบจะเจริญเติบโตสมบูรณ์แล้ว แต่ในบางรายอาจพบว่าฟันคุดขึ้นช้ากว่านี้ หรือแม้กระทั่งไม่ขึ้นเลยก็ได้ ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับพื้นที่ในช่องปากและการพัฒนาของฟันแต่ละคน

อาการที่พบบ่อยของฟันคุด

วิธีสังเกตเบื้องต้น เมื่อมีฟันคุด อาจจะเกิดอาการบางอย่างได้ เช่น รู้สึกแน่นหรือกดเจ็บบริเวณด้านในสุดของช่องปาก, เหงือกบวมเล็กน้อย โดยเฉพาะตอนฟันกำลังเจาะเหงือกออกมา หรือรู้สึกไม่สบายเวลาเคี้ยวอาหารด้านที่มีฟันคุดขึ้น แต่ก็มีอาการอื่นที่ต้องระวังด้วยเช่น

• ปวดบริเวณฟันคุดอย่างรุนแรงและต่อเนื่อง
• เหงือกบวมแดง มีหนองหรือมีกลิ่นปากเหม็น
• ปวดขากรรไกร ปวดศีรษะ หรือปวดหู
• เปิดปากได้ไม่สุด
• มีไข้ร่วมด้วย

ซึ่งหากมีอาการเหล่านี้ แนะนำว่าควรรีบพบทันตแพทย์เพื่อวินิจฉัยและรักษา

ฟันคุดส่งผลเสียอะไรได้บ้าง?

1. ฟันคุดผุ เนื่องจากฟันคุดอยู่ตำแหน่งด้านในสุดของช่องปาก ทำให้แปรงสีฟันและใช้ไหมขัดฟันได้ยาก เศษอาหารและคราบพลัคจึงสะสมง่าย ส่งผลให้ ฟันคุดผุได้ง่ายกว่าฟันซี่อื่น ถ้าไม่รักษา ฟันผุอาจลุกลามจนต้องถอนฟัน

2. ทำให้ฟันข้างๆฟันคุดผุ หรือรากละลาย ฟันคุดที่ขึ้นเอียงหรือขึ้นไม่เต็มซี่ มักกักเศษอาหารบริเวณซอกฟัน ทำใหh้ทำความสะอาดได้ยาก ส่งผลให้ฟันกรามซี่ข้างเคียงเกิดฟันผุได้ง่าย และในบางรายอาจเกิดภาวะ รากฟันละลาย โดยไม่แสดงอาการ เมื่อรู้ตัวอีกครั้ง อาจไม่สามารถรักษาได้ และจำเป็นต้องถอนฟันทั้ง ฟันคุดและฟันกรามข้างเคียงพร้อมกัน

3. ฟันเกยกัน ฟันซ้อน ฟันคุดที่ขึ้นเอียงหรือมีพื้นที่ไม่เพียงพอ อาจดันฟันซี่อื่นในแถว ทำให้ฟันหน้าค่อยๆ เบียดซ้อนกัน หรือในคนที่เคยจัดฟันแล้ว มีโอกาสที่ฟันจะเคลื่อนและเสียรูป ส่งผลต่อแนวฟันและรอยยิ้มในระยะยาว

4. เหงือกอักเสบ ติดเชื้อ เมื่อฟันคุดขึ้นไม่เต็มที่ เหงือกจะปิดทับฟันบางส่วน สร้างร่องลึกหรือซอกใต้เหงือกที่แบคทีเรียและเศษอาหารสะสมได้ง่าย ส่งผลให้ เหงือกบวมแดง เจ็บเวลาสัมผัส กลิ่นปากเหม็นหรือมีหนองไหลออกมาจากเหงือก และอาการอาจกลับมาซ้ำๆ หากไม่แก้ไขต้นเหตุ

5. ปวดศีรษะหรือปวดกรามจากแรงดันฟันคุด ฟันคุดที่กดดันฟันข้างเคียงหรือขากรรไกร อาจทำให้ปวดศีรษะด้านข้าง โดยเฉพาะบริเวณขมับ  ปวดหูหรือปวดกราม และอาการจะยิ่งแย่ลงตอนตื่นนอน ถ้ามีการกัดฟันตอนหลับร่วมด้วย

ฟันคุดจำเป็นต้องถอนไหม?

โดยปกติ ถ้าเป็นฟันคุดที่ขึ้นตรง สบฟันดี ไม่ดันฟันข้างเคียง และทำความสะอาดได้สะดวกก็อาจไม่จำเป็นต้องถอน โดยทันตแพทย์จะแนะนำให้ถอนฟันคุดในกรณีต่อไปนี้:

• มีอาการปวดหรืออักเสบบ่อยครั้ง  หากฟันคุดทำให้เหงือกอักเสบซ้ำๆ หรือมีการติดเชื้อ
• ฟันคุดผุหรือทำให้ฟันข้างเคียงผุ  เมื่อทำความสะอาดยากจนเกิดฟันผุ หรือเป็นสาเหตุให้ฟันกรามซี่ที่สองผุตาม
• กดดันฟันข้างเคียง  ฟันคุดที่ขึ้นเอียงและผลักฟันอื่น อาจทำให้ฟันเบียดซ้อนหรือเสียรูปการจัดฟัน
• ฟันคุดขึ้นผิดทิศทาง  เช่น ขึ้นขวาง ฝังในกระดูก หรือทิศทางที่ไม่สามารถใช้งานได้
• มีซีสต์หรือเนื้องอก  พบถุงน้ำหรือความผิดปกติรอบฟันคุด
• เตรียมจัดฟัน  ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ถอนเพื่อหาพื้นที่ในการจัดฟันหรือป้องกันฟันเบียดซ้อนหลังจัดฟันในอนาคต

การถอนฟันคุดมีขั้นตอนอย่างไร เจ็บไหม?

หลายคนกังวลเรื่องความเจ็บปวดจากการถอนฟันคุด แต่ความจริงแล้ว ระหว่างถอนฟันจะไม่รู้สึกเจ็บเลย เพราะทันตแพทย์จะฉีดยาชาเฉพาะที่บริเวณฟันคุด คุณอาจรู้สึกถึงแรงกดเบาๆ แต่จะไม่มีความเจ็บปวด

แต่ความเจ็บจะเริ่มรู้สึกได้หลังยาชาหมด ประมาณ 2-4 ชั่วโมงหลังถอนฟัน รวมถึงอาการบวมและไม่สบายช่องปากอาจมีได้ในช่วง 2-3 วันแรก แต่จะดีขึ้นเรื่อยๆ ภายใน 5-7 วัน ทันตแพทย์จะให้ยาแก้ปวดและยาลดการอักเสบสำหรับกินกลับบ้าน เพื่อจัดการกับอาการไม่สบายหลังถอนฟัน และจะแนะนำวิธีดูแลเพื่อให้แผลหายเร็วและป้องกันภาวะแทรกซ้อน

ขั้นตอนการถอนฟันคุด

1. ตรวจและเอกซเรย์ (X-ray)

การเอกซเรย์เป็นขั้นตอนสำคัญที่สุด เพราะทำให้ทันตแพทย์มองเห็นตำแหน่งของฟันคุดแบบชัดเจนว่าฟันเอียงไปทางไหน อยู่ใกล้เส้นประสาทหรือไม่ มีพื้นที่พอถินออกแบบปกติ หรือจำเป็นต้องผ่าฟันคุด หลังเอกซเรย์ แพทย์จะประเมินความยากง่าย พร้อมอธิบายให้คนไข้เข้าใจอย่างละเอียดก่อนเริ่มทำ

2. ฉีดยาชา

ก่อนเริ่มถอนฟันคุด ทันตแพทย์จะฉีดยาชาบริเวณรอบๆ ตำแหน่งฟันคุด เพื่อป้องกันความเจ็บปวดระหว่างทำ คนไข้จะ ไม่รู้สึกเจ็บ แต่อาจรู้สึกแน่นหรือมีแรงกดเล็กน้อย ซึ่งเป็นเรื่องปกติ 

3. เปิดเหงือกหรือเจียรกระดูก (ขึ้นอยู่กับความยากของฟันคุด)

หากฟันคุดฝังลึกหรือเอียงมาก แพทย์อาจต้องเปิดเหงือกเล็กน้อยหรือเจียรกระดูกบางส่วนเพื่อให้เข้าถึงตัวฟันได้ง่ายขึ้นขั้นตอนนี้ทำภายใต้ยาชา จึงไม่มีความเจ็บ คนไข้จะรู้สึกเพียง แรงสั่นหรือแรงกด เท่านั้น

4. แพทย์นำฟันออก

แพทย์จะค่อยๆ ใช้เครื่องมือนำฟันคุดออกอย่างระมัดระวัง บางกรณีต้องแบ่งฟันเป็นส่วนๆ เพื่อดึงออกได้ง่าย ใช้เวลาประมาณ 15-30 นาทีโดยเฉลี่ย ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของฟันคุดแต่ละคน

5. เย็บแผลและให้คำแนะนำหลังทำ

เมื่อดึงฟันออกเรียบร้อย แพทย์จะทำความสะอาดแผล และเย็บปิดเพื่อให้เลือดหยุดเร็วและช่วยให้แผลหายไวขึ้น จากนั้นจะให้คำแนะนำ เช่น

• ประคบเย็น
• หลีกเลี่ยงอาหารร้อนหรือแข็ง
• งดดูดน้ำจากหลอด
• กินยาแก้ปวดหรือยาฆ่าเชื้อตามที่สั่ง

โดยปกติแผลจะเริ่มดีขึ้นภายใน 5-7 วัน และตัดไหมประมาณ 7-10 วันหลังถอน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฟันคุด (FAQ)

1. ฟันคุดขึ้นแล้วไม่เจ็บ ต้องถอนไหม?

ตอบ : ถ้าฟันคุดขึ้นตรง สบฟันได้ดี ทำความสะอาดได้สะดวก และไม่มีอาการผิดปกติใดๆ ไม่จำเป็นต้องถอน คุณสามารถใช้ฟันคุดได้ตามปกติเหมือนฟันซี่อื่นๆ เพียงแต่ต้องดูแลทำความสะอาดให้ดีเป็นพิเศษ

อย่างไรก็ตาม ควรให้ทันตแพทย์ตรวจเป็นระยะ เพื่อดูว่าฟันคุดมีสภาพดีอยู่หรือไม่ และไม่มีปัญหาแอบแฝงที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

2. ฟันคุดขึ้นไม่ครบ จะเป็นอันตรายไหม?

ตอบ : การมีฟันคุดขึ้นไม่ครบทั้ง 4 ซี่เป็นเรื่องปกติ และไม่เป็นอันตรายเลย หลายคนมีฟันคุดแค่ 1–3 ซี่ หรือไม่มีเลยก็ได้ ขึ้นอยู่กับปัจจัยทางพันธุกรรม ที่อาจเป็นปัญหาคือ ถ้าฟันคุดบนขึ้นแต่ฟันคุดล่างไม่ขึ้น หรือ ฟันคุดที่ไม่มีคู่สบ ในกรณีนี้ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ถอนเพื่อป้องกันปัญหาในอนาคต

3. ถอนฟันคุดใช้เวลานานไหม?

ตอบ : ระยะเวลาในการถอนฟันคุดขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของตำแหน่งฟัน โดยฟันคุดที่ขึ้นตรงและเห็นชัด ใช้เวลาประมาณ 15–30 นาที คล้ายกับการถอนฟันธรรมดา แต่อาจใช้เวลามากขึ้นหากฟันคุดขึ้นเอียง  ฝังสนิทในกระดูก หรืออยู่ในตำแหน่งซับซ้อน ซึ่งอาจใช้เวลา 30-60 นาที 

ทันตแพทย์จะประเมินและบอกคุณล่วงหน้าว่าคาดว่าจะใช้เวลานานแค่ไหน ในบางรายที่ซับซ้อนมาก อาจต้องนัดแยกถอนฟันคุดทีละซี่เพื่อความสะดวกและความปลอดภัย

ค่าใช้จ่ายในการถอนฟันคุดประมาณเท่าไหร่?

ค่าใช้จ่ายในการถอนฟันคุดแตกต่างกันตามความยากง่ายและสถานที่ทำการรักษา เช่น

• ฟันคุดที่ขึ้นตรง – ประมาณ 2,000-3,000 บาทต่อซี่
• ฟันคุดที่ฝังบางส่วนหรือขึ้นเอียง – ประมาณ 4,000-6,800 บาทต่อซี่
• ฟันคุดที่ฝังสนิทในกระดูก – ประมาณ 6,000-8,000 บาทต่อซี่

ราคายังขึ้นอยู่กับปัจจัยอื่นๆ เช่น คลินิกที่เลือก, การเอกซเรย์และตรวจพิเศษ, ค่ายาและอุปกรณ์, ค่านัดติดตามหลังถอนฟัน ควรสอบถามเงื่อนไขการเบิกจ่ายก่อนทำการรักษา

👩‍⚕️Expert Insight by ทพญ.พิชญา วัฒนไกร

รู้หรือไม่? ฟันคุดไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะกับฟันกรามซี่สุดท้ายเท่านั้น แต่ยังสามารถพบในฟันซี่อื่น ๆ ได้ด้วย เช่น ฟันเขี้ยว โดยเฉพาะในกรณีที่มีสิ่งกีดขวาง ทำให้ฟันไม่สามารถขึ้นได้ตามธรรมชาติ

ภาวะนี้มักพบในผู้ที่มีขากรรไกรแคบ หรือมีขนาดกระดูกไม่สัมพันธ์กับขนาดของฟัน รวมถึงในเด็กที่ฟันน้ำนมผุและต้องถอนออกก่อนเวลา ส่งผลให้ฟันซี่ข้างเคียงล้มเข้ามา จนพื้นที่สำหรับฟันแท้ที่กำลังจะขึ้นไม่เพียงพอ

การพบทันตแพทย์เพื่อตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ ร่วมกับการเอกซเรย์ จะช่วยให้สามารถพบความผิดปกติ และช่วยประเมินตำแหน่งของฟันที่กำลังจะขึ้นได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ซึ่งจะช่วยให้วางแผนป้องกันหรือจัดการปัญหาฟันคุดได้ตั้งแต่ในระยะเริ่มต้น และที่ Belix Dental สาขาหลังสวน–ร่วมฤดี ใกล้ BTS เพลินจิต มีทีมทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ พร้อมตรวจประเมินสุขภาพช่องปากอย่างละเอียดให้กับคุณ ในทุกๆ เคส

👉 นัดปรึกษาเพื่อประเมินแผนการรักษาเฉพาะบุคคลได้เลยวันนี้

⏰ เปิดทำการทุกวัน เวลา 10.00–20.00 น.
📍 พิกัดคลินิก : https://maps.app.goo.gl/m1LHmtfitXLkKobk8
📞โทร : 094-982-6268

ข้อมูลทางการแพทย์ในบทความนี้ ได้รับการตรวจสอบโดย

ทพญ. พิชญา วัฒนไกร
ทันตแพทย์ด้านจัดฟัน, Invisalign Platinum Provider และผู้ก่อตั้ง Belix Dental