เหงือกบวมระหว่างตั้งครรภ์

คุณแม่ที่กำลังตั้งครรภ์อาจมีอาการเหงือกบวม แดง หรือเลือดออกง่ายจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน ภาวะนี้เรียกว่า Pregnancy Gingivitis หรือเหงือกอักเสบระหว่างตั้งครรภ์ อย่างไรก็ตาม ไม่ควรปล่อยอาการไว้โดยไม่ดูแล เพราะคราบจุลินทรีย์และหินปูนอาจทำให้เหงือกอักเสบรุนแรงขึ้น

คนท้องสามารถทำฟันได้ ทั้งการตรวจสุขภาพช่องปาก การทำความสะอาดฟัน การรักษาฟันที่จำเป็น การใช้ยาชาเฉพาะที่ และการถ่ายภาพรังสีทางทันตกรรมเมื่อมีข้อบ่งชี้ โดยทันตแพทย์จะพิจารณาตามอายุครรภ์ สุขภาพของคุณแม่ และความจำเป็นทางคลินิก

หากมีอาการปวดฟันมาก ฟันแตก เหงือกหรือใบหน้าบวม มีหนอง หรือสงสัยการติดเชื้อ ไม่ควรรอจนคลอด ควรพบทันตแพทย์โดยเร็วเพื่อรับการตรวจและรักษาที่เหมาะสม

บทความนี้จะอธิบายสาเหตุของเหงือกบวมและเลือดออกง่าย วิธีดูแลช่องปาก การขูดหินปูน การอุดฟัน การถ่าย X-ray และอาการที่ควรพบทันตแพทย์โดยไม่ควรรอจนคลอด

ฮอร์โมนและอาการเหงือกบวมเกี่ยวข้องกันอย่างไร?

ระหว่างตั้งครรภ์ ระดับฮอร์โมนมีการเปลี่ยนแปลง และอาจทำให้เนื้อเยื่อเหงือกไวต่อการตอบสนองต่อคราบจุลินทรีย์มากขึ้น

ดังนั้น แม้ปริมาณคราบจุลินทรีย์จะไม่ได้เพิ่มขึ้นมาก เหงือกของคุณแม่บางคนก็อาจมีอาการ บวม แดง และเลือดออกง่ายกว่าปกติ ได้

ภาวะนี้เรียกว่า Pregnancy Gingivitis และเป็นรูปแบบหนึ่งของเหงือกอักเสบที่พบได้ในระหว่างตั้งครรภ์

สิ่งสำคัญคือ ฮอร์โมนไม่ได้ทำให้เกิดโรคเหงือกขึ้นมาโดยตรง แต่สามารถทำให้เหงือก ตอบสนองต่อคราบจุลินทรีย์และเกิดการอักเสบได้ง่ายขึ้น ดังนั้นการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันอย่างสม่ำเสมอยังคงเป็นหัวใจสำคัญของการดูแลเหงือกระหว่างตั้งครรภ์ ADA ↗

สุขภาพช่องปากเปลี่ยนแปลงอย่างไรในระหว่างตั้งครรภ์?

ระหว่างตั้งครรภ์ การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน อาหาร พฤติกรรมการกิน รวมถึงอาการคลื่นไส้อาเจียน อาจทำให้สุขภาพช่องปากเปลี่ยนแปลงได้ โดยเฉพาะเหงือกและฟัน จึงอาจพบปัญหาต่อไปนี้ได้ง่ายขึ้น

1. เหงือกบวม แดง และเลือดออกง่าย

การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนระหว่างตั้งครรภ์อาจทำให้เหงือกตอบสนองต่อคราบจุลินทรีย์มากขึ้น จึงอาจมีอาการ เหงือกบวม แดง หรือเลือดออกง่าย โดยเฉพาะขณะแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน ภาวะนี้เรียกว่า Pregnancy Gingivitis (สามารถแก้ไขด้วยการขูดหินปูน)

อย่างไรก็ตาม อาการเลือดออกหรือเหงือกบวมไม่ควรเป็นเหตุให้หยุดแปรงฟันหรือหยุดทำความสะอาดซอกฟัน เพราะการควบคุมคราบจุลินทรีย์ยังเป็นส่วนสำคัญในการลดการอักเสบของเหงือก

2. เสี่ยงฟันผุมากขึ้น

การตั้งครรภ์ไม่ได้ทำให้ฟันผุโดยตรง แต่การเปลี่ยนแปลงบางอย่างระหว่างตั้งครรภ์อาจเพิ่มความเสี่ยง เช่น

• รับประทานอาหารหรือของว่างบ่อยขึ้น
• มีอาการอยากอาหารหรือรับประทานอาหารบางชนิดมากขึ้น
• คลื่นไส้หรืออาเจียน
• ปากแห้ง
• แปรงฟันได้ยากเนื่องจากคลื่นไส้

ดังนั้น การควบคุมคราบจุลินทรีย์ การใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ และการลดความถี่ของอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลจึงมีความสำคัญมากขึ้นในช่วงตั้งครรภ์

3. ฟันอาจสึกกร่อนจากการอาเจียน

หากมีอาการแพ้ท้องและอาเจียนบ่อย กรดจากกระเพาะอาหารสามารถสัมผัสกับผิวฟันและเพิ่มความเสี่ยงต่อ การสึกกร่อนของเคลือบฟัน (Dental Erosion) ได้

หลังอาเจียนควรบ้วนปากด้วยน้ำก่อน และ ไม่ควรรีบแปรงฟันทันที เพื่อหลีกเลี่ยงการแปรงบนผิวฟันที่เพิ่งสัมผัสกรดจากกระเพาะอาหาร

จากนั้นจึงค่อยแปรงฟันตามปกติในภายหลัง

4. อาจพบก้อนเนื้อบริเวณเหงือก

หญิงตั้งครรภ์บางรายอาจพบก้อนเนื้อสีแดงหรือชมพูบริเวณเหงือก เรียกว่า Pyogenic Granuloma หรือบางครั้งเรียกว่า Pregnancy Tumor

ก้อนชนิดนี้สัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและการอักเสบของเหงือก และอาจมีเลือดออกง่าย

หากพบก้อนที่เหงือก โตเร็ว เลือดออกง่าย หรือรบกวนการรับประทานอาหาร ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมิน ไม่ควรสรุปเองว่าเป็นเพียงอาการปกติของการตั้งครรภ์

คนท้องทำฟันได้ไหม? ขูดหินปูน อุดฟัน หรือ X-ray ทำได้ไหม?

คนท้องสามารถตรวจสุขภาพช่องปากและรับการรักษาทางทันตกรรมที่จำเป็นได้ และไม่จำเป็นต้องรอจนคลอดเสมอไป ADA ↗

การดูแลทางทันตกรรมทั้งการป้องกัน การตรวจวินิจฉัย และการรักษาที่จำเป็นสามารถทำได้ระหว่างตั้งครรภ์ รวมถึงการใช้ ยาชาเฉพาะที่ และการถ่ายภาพรังสีทางทันตกรรมเมื่อมีข้อบ่งชี้ทางคลินิก โดยทันตแพทย์จะพิจารณาวิธีการตรวจและรักษาให้เหมาะสมกับสุขภาพของคุณแม่แต่ละราย 

หากมีปัญหาทางทันตกรรมที่จำเป็นต้องรักษา เช่น ฟันผุ ฟันแตก การติดเชื้อ การรักษารากฟัน หรือโรคปริทันต์ ไม่ควรเลื่อนการรักษาเองเพียงเพราะกำลังตั้งครรภ์ เพราะการปล่อยให้ปัญหาลุกลามอาจทำให้ต้องได้รับการรักษาที่ซับซ้อนมากขึ้นในภายหลัง ACOG ↗

ในด้านการป้องกัน หาก มีคราบจุลินทรีย์หรือคราบหินปูนสะสมมาก เหงือกบวม แดง หรือมีเลือดออกง่าย ควรให้ทันตแพทย์ประเมินสุขภาพเหงือกและทำความสะอาดอย่างเหมาะสม การดูแลสุขอนามัยช่องปากและการทำความสะอาดฟันอย่างสม่ำเสมอยังคงมีความสำคัญตลอดช่วงการตั้งครรภ์

หากต้องการทราบเพิ่มเติมเกี่ยวกับการทำความสะอาดฟัน สามารถอ่านเรื่อง การขูดหินปูน และ การขูดหินปูนไม่เจ็บ เพื่อทำความเข้าใจแนวทางการดูแลคราบจุลินทรีย์และคราบสะสมในช่องปากเพิ่มเติม

ไปพบทันตแพทย์ระหว่างตั้งครรภ์ดีอย่างไร?

นอกจากการฝากครรภ์และตรวจสุขภาพตามนัดแล้ว การดูแลสุขภาพช่องปากก็เป็นส่วนสำคัญของการดูแลสุขภาพระหว่างตั้งครรภ์

การพบทันตแพทย์ช่วยให้

• ตรวจพบปัญหาได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ ทั้งฟันผุ เหงือกอักเสบ และปัญหาอื่น ๆ ในช่องปาก
• วางแผนการรักษาให้เหมาะกับคุณแม่ โดยควรแจ้งทันตแพทย์ว่ากำลังตั้งครรภ์ อายุครรภ์เท่าไร และมีภาวะครรภ์เสี่ยงหรือโรคประจำตัวหรือไม่
• รับคำแนะนำในการดูแลช่องปาก โดยเฉพาะผู้ที่มีเหงือกอักเสบ เลือดออกง่าย หรือมีประวัติโรคปริทันต์
• ตรวจอาการบวมผิดปกติที่เหงือก เช่น ก้อนที่เหงือกหรืออาการบวมเฉพาะจุด เพื่อแยกสาเหตุที่ควรได้รับการรักษา

หากมีปัญหาเร่งด่วน เช่น ปวดฟัน บวม มีหนอง หรือติดเชื้อ ไม่ควรรอจนคลอดเพียงเพราะกำลังตั้งครรภ์

อาหารและพฤติกรรมที่ควรหลีกเลี่ยงเพื่อสุขภาพช่องปากระหว่างตั้งครรภ์

การดูแลสุขภาพช่องปากระหว่างตั้งครรภ์ควรทำควบคู่กับการดูแลสุขภาพโดยรวม เพราะการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน อาการแพ้ท้อง และพฤติกรรมการรับประทานอาหาร อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อ เหงือกอักเสบ ฟันผุ และการสึกกร่อนของเคลือบฟัน ได้

นอกจากการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันอย่างสม่ำเสมอแล้ว การปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวันก็มีส่วนสำคัญในการช่วยดูแลสุขภาพช่องปากระหว่างตั้งครรภ์

1. ลดการกินจุบจิบและอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูง

การรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลบ่อย ๆ ทำให้ฟันสัมผัสกับสภาวะที่เอื้อต่อการเกิดฟันผุบ่อยขึ้น จึงควรลดความถี่ของขนมหวาน น้ำหวาน น้ำอัดลม และเครื่องดื่มที่เติมน้ำตาล

หากต้องการรับประทานของว่าง ควรเลือกอาหารที่มีประโยชน์และไม่เติมน้ำตาลมากเกินไป และดื่มน้ำเปล่าเป็นหลักระหว่างมื้อ

2. ระวังอาหารและเครื่องดื่มที่มีความเป็นกรด

อาหารและเครื่องดื่มที่มีความเป็นกรด โดยเฉพาะเมื่อรับประทานบ่อย สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อ การสึกกร่อนของเคลือบฟัน (Dental Erosion) ได้

จึงควรลดความถี่ของอาหารและเครื่องดื่มที่มีความเป็นกรด และหลังรับประทานสามารถดื่มหรือบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าเพื่อช่วยเจือจางกรดในช่องปาก

3. หลังอาเจียน ไม่ควรรีบแปรงฟันทันที

สำหรับคุณแม่ที่มีอาการแพ้ท้องและอาเจียน กรดจากกระเพาะอาหารสามารถสัมผัสกับผิวฟันและเพิ่มความเสี่ยงต่อการสึกกร่อนของเคลือบฟันได้

หลังอาเจียนควรบ้วนปากด้วยน้ำก่อน เพื่อช่วยล้างและเจือจางกรดในช่องปาก และ หลีกเลี่ยงการแปรงฟันทันที เพื่อไม่ให้การแปรงฟันเพิ่มการสึกของผิวฟันที่เพิ่งสัมผัสกรด จากนั้นจึงรอสักระยะแล้วค่อยแปรงฟันตามปกติ

4. อย่าหยุดทำความสะอาดฟันเพราะเหงือกเลือดออกง่าย

หากเหงือกบวม แดง หรือมีเลือดออกง่ายระหว่างตั้งครรภ์ ไม่ควรหยุดแปรงฟันหรือหยุดทำความสะอาดซอกฟัน เพราะคราบจุลินทรีย์ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่กระตุ้นการอักเสบของเหงือก

ควรใช้ แปรงสีฟันขนนุ่ม แปรงฟันอย่างอ่อนโยนวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ และทำความสะอาดซอกฟันวันละ 1 ครั้ง

5. หากแพ้ยาสีฟันหรือแปรงฟันแล้วคลื่นไส้ ให้ปรับวิธีแทนการหยุดแปรง

ในช่วงที่แพ้ท้องมาก การแปรงฟันอาจกระตุ้นอาการคลื่นไส้ได้ หากแปรงฟันได้ยาก อาจลองเปลี่ยนเวลาแปรง แปรงช้าลง ใช้แปรงขนาดเล็กหรือขนนุ่ม หรือแบ่งการทำความสะอาดเป็นช่วง ๆ เพื่อให้ยังสามารถดูแลสุขอนามัยช่องปากได้อย่างสม่ำเสมอ

หากมีคราบหินปูนหรือคราบสะสมมาก ควรให้ทันตแพทย์ประเมินและทำความสะอาดอย่างเหมาะสม

หัวใจสำคัญคือ ไม่จำเป็นต้องหลีกเลี่ยงอาหารทุกชนิดระหว่างตั้งครรภ์เพื่อป้องกันฟันผุ แต่ควรลดความถี่ของการสัมผัสน้ำตาลและกรด ดื่มน้ำเปล่าเป็นหลัก และรักษาการทำความสะอาดช่องปากอย่างสม่ำเสมอ โดยเฉพาะในช่วงที่มีอาการแพ้ท้องหรือรับประทานอาหารบ่อยขึ้น

FAQ คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับเหงือกบวมระหว่างตั้งครรภ์

1. ขูดหินปูนระหว่างตั้งครรภ์ได้ไหม?

ตอบ : สามารถทำได้ การดูแลสุขภาพเหงือกและกำจัดคราบหินปูนเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพช่องปากระหว่างตั้งครรภ์ โดยเฉพาะผู้ที่มีคราบสะสม เหงือกบวม แดง หรือเลือดออกง่าย

ไม่ควรหลีกเลี่ยงการทำความสะอาดช่องปากเพียงเพราะกำลังตั้งครรภ์ เพราะการควบคุมคราบจุลินทรีย์ยังมีความสำคัญตลอดช่วงตั้งครรภ์ 

2. อุดฟันหรือรักษาฟันระหว่างตั้งครรภ์ได้ไหม?

ตอบ : ได้ หากมีความจำเป็นทางทันตกรรม

เช่น ฟันผุ ฟันแตก การติดเชื้อ หรือปัญหาที่จำเป็นต้องได้รับการรักษา การเลื่อนการรักษาออกไปอาจทำให้ปัญหารุนแรงขึ้น

ADA และ ACOG ระบุว่าการรักษาที่จำเป็น เช่น การอุดฟัน การรักษารากฟัน หรือการถอนฟัน สามารถทำได้ระหว่างตั้งครรภ์ โดยทันตแพทย์จะพิจารณาวิธีการรักษาและยาที่เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

3. คนท้อง X-ray ฟันได้ไหม?

ตอบ : สามารถถ่าย X-ray ทางทันตกรรมได้เมื่อมีข้อบ่งชี้และจำเป็นต่อการวินิจฉัยหรือการรักษา

ADA ระบุว่าการถ่ายภาพรังสีทางทันตกรรมสามารถทำได้ในระหว่างตั้งครรภ์เมื่อมีความจำเป็นทางคลินิก โดยควรใช้การตรวจที่เหมาะสมกับปัญหาและลดการได้รับรังสีให้น้อยที่สุดตามหลักการทางรังสีวิทยา

ดังนั้นควรแจ้งทันตแพทย์ทุกครั้งว่ากำลังตั้งครรภ์ เพื่อให้ทันตแพทย์ประเมินความจำเป็นของ X-ray และเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสม

4. แล้วช่วงไหนของการตั้งครรภ์เหมาะกับการทำฟัน?

ตอบ : หากเป็นการรักษาที่จำเป็น ไม่จำเป็นต้องรอให้ถึงไตรมาสใดไตรมาสหนึ่งเสมอไป

การตรวจและการรักษาทางทันตกรรมที่จำเป็นสามารถทำได้ตลอดการตั้งครรภ์ โดยทันตแพทย์จะพิจารณาตามสุขภาพของคุณแม่ อายุครรภ์ ลักษณะการรักษา และความจำเป็นทางคลินิก

สำหรับการรักษาที่ไม่เร่งด่วน ทันตแพทย์อาจพิจารณาวางแผนในช่วงไตรมาสที่ 2 หรือ 3 ตามความเหมาะสม เพื่อให้คุณแม่รู้สึกสบายและลดความไม่สะดวกจากอาการแพ้ท้องหรือการนอนหงายเป็นเวลานาน อย่างไรก็ตาม หากมีอาการปวดฟันมาก ฟันแตก เหงือกหรือใบหน้าบวม มีหนอง หรือสงสัยการติดเชื้อ ไม่ควรรอจนถึงไตรมาสถัดไปหรือรอจนคลอด ควรพบทันตแพทย์โดยเร็วเพื่อรับการตรวจและรักษาที่เหมาะสม

5. ก่อนทำฟันควรแจ้งอะไรกับทันตแพทย์?

ตอบ : ควรแจ้งว่า

• กำลังตั้งครรภ์
• อายุครรภ์เท่าไร
• เป็นครรภ์ความเสี่ยงสูงหรือไม่
• มีโรคประจำตัวหรือไม่
• กำลังรับประทานยาอะไรอยู่
• มีคำแนะนำหรือข้อควรระวังจากสูติแพทย์หรือไม่

หากมีภาวะครรภ์เสี่ยงสูง มีภาวะแทรกซ้อน หรือจำเป็นต้องใช้ยาและการรักษาที่มีข้อควรระวังเป็นพิเศษ ทันตแพทย์อาจประสานงานกับสูติแพทย์ก่อนการรักษา

สรุป

เหงือกบวมระหว่างตั้งครรภ์พบได้บ่อย เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนอาจทำให้เหงือกตอบสนองต่อคราบจุลินทรีย์มากขึ้น จึงเกิดอาการเหงือกบวม แดง และเลือดออกง่ายได้ ภาวะนี้เรียกว่า Pregnancy Gingivitis หรือเหงือกอักเสบระหว่างตั้งครรภ์

อย่างไรก็ตาม การตั้งครรภ์ไม่ใช่เหตุผลที่ต้องหยุดดูแลสุขภาพช่องปากหรือรอจนคลอดจึงค่อยทำฟัน คุณแม่สามารถตรวจสุขภาพช่องปาก ทำความสะอาดฟัน อุดฟัน หรือรับการรักษาทางทันตกรรมที่จำเป็น รวมถึงการถ่าย X-ray เมื่อมีข้อบ่งชี้ทางคลินิก และการใช้ยาชาเฉพาะที่ได้อย่างเหมาะสมระหว่างตั้งครรภ์ โดยทันตแพทย์จะพิจารณาตามสภาพช่องปาก ความจำเป็นของการรักษา อายุครรภ์ และสุขภาพของคุณแม่แต่ละราย

ที่ Belix Dental Clinic เราให้ความสำคัญกับการดูแลสุขภาพช่องปากเชิงป้องกัน โดยทันตแพทย์จะประเมินสุขภาพฟันและเหงือกก่อนวางแผนการดูแลที่เหมาะสม ตั้งแต่การตรวจสุขภาพช่องปาก การควบคุมคราบจุลินทรีย์และทำความสะอาดฟัน ไปจนถึงการรักษาปัญหาฟันและเหงือกที่จำเป็น เพื่อช่วยควบคุมปัญหาตั้งแต่ระยะแรกและลดโอกาสที่ปัญหาจะลุกลามจนต้องได้รับการรักษาที่ซับซ้อนขึ้นในอนาคต

หากมีอาการ เหงือกบวม เลือดออกง่าย ปวดฟัน ฟันแตก มีก้อนที่เหงือก มีหนอง หรือสงสัยการติดเชื้อ ควรพบทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจประเมิน ไม่จำเป็นต้องรอจนคลอดเพียงเพราะกำลังตั้งครรภ์ค่ะ

Expert Insight by ทพญ. พิชญา วัฒนไกร

ระหว่างตั้งครรภ์ คุณแม่อาจมีการเปลี่ยนแปลงหลายอย่างที่ส่งผลต่อสุขภาพช่องปาก ทั้งอาการแพ้ท้อง อาเจียน เหงือกบวม หรือเลือดออกง่าย หากไม่มีอาการฉุกเฉินและยังมีอาการแพ้ท้องมาก อาจรอจนเข้าสู่ไตรมาสที่ 2 หรือเมื่ออาการแพ้ท้องดีขึ้น แล้วจึงนัดเข้ามาตรวจสุขภาพช่องปากกับทันตแพทย์

การตรวจและทำความสะอาดฟันในช่วงดังกล่าวอาจช่วยให้คุณแม่รู้สึกสบายช่องปากมากขึ้น หลังผ่านช่วงที่มีอาการอาเจียนต่อเนื่อง และยังเป็นโอกาสให้ทันตแพทย์ประเมินปัญหาที่อาจเกิดขึ้น พร้อมให้คำแนะนำเกี่ยวกับการดูแลสุขภาพช่องปากของคุณแม่และลูกน้อยในช่วงหลังคลอดค่ะ