รีเทนเนอร์
สรุปสั้น ๆ: รีเทนเนอร์ที่ควรรู้
- รีเทนเนอร์คืออะไร? อุปกรณ์ที่ช่วยคงตำแหน่งฟันหลังจัดฟัน
- มีกี่แบบ? มีทั้งแบบถอดได้ เช่น แบบใส แบบลวด และแบบติดแน่น
- ต้องใส่นานแค่ไหน? ขึ้นอยู่กับแผนการรักษา และหลายคนจำเป็นต้องใส่ในระยะยาว
- แบบใสดีกว่าแบบลวดไหม? ไม่มีแบบที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน
- ถ้าหยุดใส่จะเกิดอะไรขึ้น? ฟันอาจเคลื่อนหรือเปลี่ยนตำแหน่งได้
- เมื่อไหร่ควรเปลี่ยน? เมื่อแตก เสียรูป หลวม ไม่พอดี หรือมีปัญหาด้านความสะอาด
รอยยิ้มที่ได้มาอย่างยากลำบาก ไม่ควรสูญเปล่าเพียงแค่ละเลยการใส่รีเทนเนอร์ คนที่ผ่านการจัดฟันมาแล้ว คงจะรู้จักอุปกรณ์อย่าง “รีเทนเนอร์” กันเป็นอย่างดี หลังจากถอดเครื่องมือจัดฟัน ฟันยังสามารถเปลี่ยนตำแหน่งได้ เนื่องจากเนื้อเยื่อรอบรากฟันและกระดูกที่รองรับฟันยังมีการปรับตัวตามตำแหน่งใหม่ จึงจำเป็นต้องใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำของทันตแพทย์ เพื่อช่วยคงตำแหน่งฟันและลดโอกาสที่ฟันจะเคลื่อนกลับ
อย่างไรก็ตาม หลายคนยังมีคำถามว่า “ต้องใส่รีเทนเนอร์นานแค่ไหน?” “รีเทนเนอร์แบบใสหรือแบบลวดดีกว่ากัน?” หรือ “ถ้าหยุดใส่ไปแล้วฟันจะล้มหรือไม่?”
บทความนี้จะพาไปรู้จักรีเทนเนอร์แต่ละประเภท ข้อดีและข้อจำกัด วิธีเลือกรีเทนเนอร์ให้เหมาะกับแต่ละคน ระยะเวลาที่ควรใส่ รวมถึงวิธีดูแลรักษารีเทนเนอร์และสัญญาณที่บอกว่าควรเปลี่ยนรีเทนเนอร์ใหม่
รีเทนเนอร์คืออะไร?
รีเทนเนอร์ (Retainer) คือ อุปกรณ์ที่ใช้ใส่หลังจากจัดฟันเสร็จ เพื่อช่วยคงตำแหน่งของฟันให้อยู่ในแนวที่ถูกต้อง ลดความเสี่ยงของฟันล้ม ฟันซ้อน หรือฟันเคลื่อนกลับตำแหน่งเดิมช่วงหลังสิ้นสุดการจัดฟันสักระยะ หากไม่ใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำของทันตแพทย์ ฟันอาจเคลื่อนกลับหรือเปลี่ยนตำแหน่งได้ และในบางกรณีอาจจำเป็นต้องได้รับการจัดฟันเพิ่มเติม
รีเทนเนอร์มีแบบไหนบ้าง?
รีเทนเนอร์สามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ รีเทนเนอร์แบบติดแน่น (Fixed/Bonded Retainer) ซึ่งติดอยู่ด้านหลังฟันและไม่สามารถถอดออกเองได้ และรีเทนเนอร์แบบถอดได้ เช่น แบบใสและแบบลวด
1. รีเทนเนอร์แบบติดแน่น (Fixed/Bonded Retainer)
รีเทนเนอร์แบบติดแน่นเป็นลวดเส้นเล็กที่ยึดอยู่บริเวณด้านหลังของฟัน โดยทันตแพทย์จะติดไว้เพื่อช่วยคงตำแหน่งฟัน ไม่สามารถถอดออกเองได้ จึงช่วยลดปัญหาการลืมใส่รีเทนเนอร์ แต่ควรดูแลความสะอาดบริเวณลวดและเข้ารับการตรวจเป็นระยะ เพื่อให้แน่ใจว่ายังยึดติดแน่นและทำงานได้อย่างเหมาะสม
ข้อดี
- ไม่ต้องถอดใส่ จึงช่วยลดปัญหาการลืมใส่รีเทนเนอร์
- มองเห็นได้น้อย เนื่องจากติดอยู่ด้านหลังฟัน
ข้อจำกัด
- ต้องทำความสะอาดบริเวณลวดและซอกฟันอย่างละเอียด หากทำความสะอาดไม่ทั่วถึง อาจเพิ่มการสะสมของคราบและเพิ่มความเสี่ยงต่อเหงือกอักเสบ
- หากลวดหลุดหรือชำรุด ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจและแก้ไขโดยเร็ว
2. รีเทนเนอร์แบบถอดได้ (Removable Retainer)
รีเทนเนอร์แบบถอดได้มี 2 แบบหลัก ได้แก่ รีเทนเนอร์แบบใส (Clear Retainer) และ รีเทนเนอร์แบบลวด (Hawley Retainer) ซึ่งแต่ละแบบมีข้อดีและข้อจำกัดแตกต่างกัน การเลือกใช้ควรพิจารณาจากลักษณะฟัน แผนการรักษา และความเหมาะสมกับการใช้งานของแต่ละบุคคล
| ข้อเปรียบเทียบ | รีเทนเนอร์แบบใส (Clear Retainer) |
รีเทนเนอร์แบบลวด (Hawley Retainer) |
|---|---|---|
| ลักษณะภายนอก | มีลักษณะใส ครอบฟันทั้งซี่ | มองเห็นเป็นลวดอยู่ในปาก |
| ความทนทาน | ขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุ การใช้งาน และการดูแล | ขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุ การใช้งาน และการดูแล |
| การปรับแต่ง | ปรับแต่งไม่ได้ หากมีการทำบูรณะครอบฟัน ต้องทำใหม่ | สามารถปรับแต่งได้หากฟันเคลื่อนเล็กน้อย |
| อายุการใช้งาน | ไม่มีระยะเวลาตายตัว ควรพิจารณาจากสภาพและความพอดี | ไม่มีระยะเวลาตายตัว ควรตรวจสภาพเป็นระยะ |
| ปัญหาที่พบบ่อย | อาจมีน้ำลายขังในอุปกรณ์ขณะพูด | อาจมีจุดกด ระคายเคืองเหงือกและกระพุ้งแก้ม |
3. รีเทนเนอร์แบบใส (Clear Retainer)

ทำจากวัสดุ Thermoplastic สำหรับงานทันตกรรม เช่น TPU และวัสดุพลาสติกชนิดอื่น ๆ โดยนำมาขึ้นรูปให้พอดีกับฟันของแต่ละบุคคล
รีเทนเนอร์แบบใสมีข้อดีและข้อจำกัดดังนี้
ข้อดีของรีเทนเนอร์แบบใส
- มีลักษณะใส มองเห็นได้ยาก จึงดูสวยงาม มีความมั่นใจเมื่อเข้าสังคม
- ใส่สบาย เพราะครอบพอดีกับฟัน ไม่มีลวดอยู่ในปาก
ข้อจำกัดของรีเทนเนอร์แบบใส
- ผลิตจากวัสดุ Thermoplastic ซึ่งอาจเสียรูปเมื่อสัมผัสความร้อนสูง จึงควรหลีกเลี่ยงน้ำร้อนและเครื่องดื่มร้อน อายุการใช้งานไม่มีระยะเวลาตายตัว ควรพิจารณาจากสภาพของรีเทนเนอร์และความพอดีกับฟัน
- เมื่อใช้งานไปนาน ๆ อุปกรณ์อาจยืดหลวมขึ้น จำเป็นต้องทำใหม่เรื่อย ๆ
- ช่วงแรกอาจรู้สึกว่ามีน้ำลายขังอยู่ภายในอุปกรณ์ อาจมีปัญหาในขณะพูด
- ค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุ เทคนิคการผลิต และผู้ให้บริการ จึงควรสอบถามราคาจากคลินิกก่อนตัดสินใจ
4. รีเทนเนอร์แบบลวด (Wrap around/Hawley Retainer)

ฐานทำจากอะคริลิกที่ขึ้นรูปให้พอดีกับเพดานปาก และมีลวดโลหะพาดด้านหน้าฟัน ใช้เพื่อยึดตำแหน่งฟันไม่ให้เคลื่อนตัว
รีเทนเนอร์แบบลวดมีข้อดีและข้อจำกัดดังนี้
ข้อดีของรีเทนเนอร์แบบลวด
- โดยทั่วไปมีความทนทานดี แต่ลวดและฐานอะคริลิกสามารถชำรุดหรือเสียรูปได้
- ใส่ค่อนข้างสบาย ไม่มีน้ำลายขัง
- เมื่อรีเทนเนอร์หลวมเล็กน้อย สามารถให้ทันตแพทย์ปรับได้ ไม่ต้องทำชิ้นใหม่
- ราคามักต่ำกว่าแบบใส
ข้อจำกัดของรีเทนเนอร์แบบลวด
- มองเห็นลวดในปาก อาจทำให้ผู้ใส่เกิดความไม่มั่นใจ
- ลวดโลหะอาจทำให้เหงือกและกระพุ้งแก้มระคายเคืองได้ในช่วงแรก ๆ
- ลวดโลหะอาจหลวมจากการง้างตอนถอด-ใส่ได้ แนะนำให้เข้ามาปรับให้กระชับแน่นสม่ำเสมอโดยทันตแพทย์
- อายุการใช้งานไม่มีระยะเวลาตายตัว ควรตรวจสภาพเป็นระยะ
รีเทนเนอร์แบบใสหรือแบบลวด เลือกแบบไหนดี?
รีเทนเนอร์แบบใสและแบบลวดต่างมีข้อดีและข้อจำกัด การเลือกใช้จึงควรพิจารณาจาก แผนการรักษาเดิม ลักษณะฟัน การสบฟัน ความต้องการด้านความสวยงาม และพฤติกรรมการใช้งานของแต่ละคน ไม่ใช่เลือกจากวัสดุเพียงอย่างเดียว ดังตารางต่อไปนี้
| หัวข้อ | รีเทนเนอร์แบบใส | รีเทนเนอร์แบบลวด |
|---|---|---|
| ลักษณะ | ทำจากวัสดุ Thermoplastic ครอบคลุมตัวฟัน | มีลวดช่วยยึดตำแหน่งฟัน ร่วมกับฐานอะคริลิก |
| ความสวยงาม | ใสและมองเห็นได้ยากขณะใส่ | มองเห็นลวดบริเวณด้านหน้าได้ |
| ความรู้สึกขณะใส่ | แนบไปกับตัวฟันและมีความบาง ขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุ | มีฐานอะคริลิกและลวด จึงให้ความรู้สึกแตกต่างจากแบบใส |
| การทำความสะอาด | ถอดออกมาทำความสะอาดได้ | ถอดออกมาทำความสะอาดได้ แต่ควรดูแลบริเวณลวดและฐานอะคริลิกเพิ่มเติม |
| ความทนทาน | ขึ้นอยู่กับชนิดวัสดุ การใช้งาน และการดูแล | มีความทนทานดี แต่ลวดและฐานอะคริลิกก็สามารถเสียหายหรือเสียรูปได้ |
| การปรับแต่ง | เมื่อรูปร่างเปลี่ยนหรือไม่พอดี มักต้องทำชิ้นใหม่ | ในบางกรณีสามารถปรับลวดโดยทันตแพทย์ได้ |
| เหมาะกับใคร | ผู้ที่ให้ความสำคัญกับความสวยงาม ความใส และความสะดวกในการใช้งาน | ผู้ที่เหมาะกับการใช้รีเทนเนอร์ชนิดลวดตามแผนการรักษา และต้องการเครื่องมือที่สามารถปรับลวดได้ในบางกรณี |
| สิ่งที่ควรพิจารณา | ต้องระวังความร้อน การเสียรูป และการทำความสะอาดที่ไม่เหมาะสม | ควรดูแลลวดและฐานอะคริลิก รวมถึงหลีกเลี่ยงการทำตกหรือกระแทก |
แล้วแบบไหนเหมาะกับคุณ?
ไม่มีรีเทนเนอร์ชนิดใดที่ดีที่สุดสำหรับทุกคน โดยทันตแพทย์จะพิจารณาจากตำแหน่งฟันหลังจัดฟัน ลักษณะการสบฟัน ความต้องการของผู้ใส่ และความสามารถในการดูแลเครื่องมือของแต่ละบุคคล Cochrane ↗
สำหรับผู้ที่ให้ความสำคัญกับความสวยงามและต้องการรีเทนเนอร์ที่มองเห็นได้ยาก รีเทนเนอร์แบบใส อาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสม ขณะที่ รีเทนเนอร์แบบลวด อาจเหมาะกับบางแผนการรักษาที่ต้องการคุณสมบัติของเครื่องมือชนิดนี้โดยเฉพาะ
สิ่งสำคัญที่สุดคือ รีเทนเนอร์ที่เลือกควรพอดีกับฟันและสามารถใส่ได้ตามคำแนะนำอย่างสม่ำเสมอ เพราะการใส่รีเทนเนอร์อย่างต่อเนื่องมีความสำคัญมากกว่าเพื่อการคงตำแหน่งฟันไว้หลังจัดฟัน
ต้องใส่รีเทนเนอร์ตลอดชีวิตจริงไหม?
คำถามที่พบบ่อยหลังถอดเครื่องมือจัดฟันคือ “ต้องใส่รีเทนเนอร์ไปตลอดชีวิตเลยหรือไม่?”
โดยทั่วไป การใส่รีเทนเนอร์เป็นส่วนหนึ่งของการคงผลการจัดฟันในระยะยาว เนื่องจากฟันยังสามารถเปลี่ยนตำแหน่งได้ตามธรรมชาติ แม้จะจัดฟันเสร็จแล้วก็ตาม หลายคนจึงจำเป็นต้องใส่รีเทนเนอร์ต่อเนื่องในระยะยาว แม้รูปแบบการใส่อาจเปลี่ยนจากช่วงแรกเป็นการใส่เฉพาะตอนกลางคืนตามแผนการรักษา AAO ↗
อย่างไรก็ตาม ไม่ได้หมายความว่าทุกคนจะต้องใส่รีเทนเนอร์ตลอด 24 ชั่วโมงตลอดชีวิต โดยช่วงแรกหลังถอดเครื่องมือ ทันตแพทย์จะกำหนดระยะเวลาและรูปแบบการใส่ที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล จากนั้นอาจปรับลดระยะเวลาการใส่ตามความคงที่ของตำแหน่งฟันและการติดตามผล
สิ่งสำคัญคือ ไม่มีระยะเวลาการใส่รีเทนเนอร์ที่เหมาะกับทุกคน การลดระยะเวลาการใส่หรือหยุดใส่จึงควรเป็นไปตามคำแนะนำของทันตแพทย์ ไม่ควรหยุดใส่ด้วยตัวเองเพียงเพราะรู้สึกว่าฟันคงที่แล้ว
ถ้าลืมใส่รีเทนเนอร์หรือหยุดใส่เอง จะเกิดอะไรขึ้น?
หลังถอดเครื่องมือจัดฟัน ฟันยังมีโอกาสเคลื่อนกลับได้ โดยเฉพาะในช่วงปีแรก หากไม่ใส่รีเทนเนอร์สม่ำเสมอ อาจเกิดผลตามมา เช่น
-
ฟันเคลื่อนกลับตำแหน่งเดิม
แรงจากเอ็นรอบฟันและแรงใช้งานในชีวิตประจำวัน อาจทำให้ฟันเริ่มเคลื่อนทีละเล็กน้อย
-
ฟันซ้อนเกหรือฟันล้ม
โดยเฉพาะบริเวณฟันหน้าล่าง ซึ่งเป็นบริเวณที่พบการเปลี่ยนแปลงของแนวฟันหลังการจัดฟันได้บ่อยกว่าบริเวณอื่น การใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำจึงมีส่วนสำคัญในการช่วยคงตำแหน่งฟันในระยะยาว Cochrane ↗
-
การสบฟันเปลี่ยน
เมื่อแนวฟันเปลี่ยน อาจส่งผลต่อประสิทธิภาพการเคี้ยว หรือทำให้เกิดอาการเมื่อยกรามได้ อาจต้องกลับมาจัดฟันใหม่
และหากฟันเคลื่อนมากจนรีเทนเนอร์ไม่สามารถแก้ไขได้ อาจต้องกลับมาจัดฟันซ้ำ ซึ่งทำให้เสียทั้งเวลาและค่าใช้จ่าย ดังนั้นการใส่รีเทนเนอร์อย่างสม่ำเสมอจึงเป็นวิธีที่ง่ายที่สุดในการ รักษาผลลัพธ์ของการจัดฟันให้สวยและคงที่ในระยะยาว
6 วิธีการดูแลรักษารีเทนเนอร์ที่ถูกต้อง

1. ทำความสะอาดรีเทนเนอร์ทุกครั้งหลังถอด
ควรล้างรีเทนเนอร์ทันทีหลังถอดออกจากปาก เพื่อช่วยลดการสะสมของคราบและจุลินทรีย์บนรีเทนเนอร์ โดยใช้แปรงขนนุ่มร่วมกับสบู่อ่อนหรือผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดสำหรับรีเทนเนอร์ แปรงเบา ๆ แล้วล้างด้วยน้ำสะอาด ก่อนนำเก็บใส่กล่อง
2. เก็บรีเทนเนอร์ในกล่องทุกครั้งเมื่อไม่ใช้งาน
เมื่อถอดรีเทนเนอร์ ควรเก็บใส่กล่องที่มีฝาปิดและมีช่องระบายอากาศ เพื่อป้องกันการสูญหาย แตกหัก หรือถูกของแข็งทับ ไม่ควรห่อรีเทนเนอร์ด้วยทิชชู่ เพราะอาจเผลอทิ้งหรือทำหายได้ง่าย
3. หลีกเลี่ยงการใส่รีเทนเนอร์ขณะกินอาหารหรือดื่มเครื่องดื่มร้อน
ควรถอดรีเทนเนอร์ก่อนรับประทานอาหารทุกครั้ง เพื่อป้องกันการแตกหัก คราบอาหารติดสะสม และกลิ่นไม่พึงประสงค์ รวมไปถึงเครื่องดื่มร้อนที่อาจทำให้รีเทนเนอร์เสียรูปได้
4. ไม่ควรล้างด้วยน้ำร้อนหรือสารเคมีที่แรงเกินไป
ไม่ควรล้างหรือแช่รีเทนเนอร์ในน้ำร้อน เพราะความร้อนอาจทำให้รีเทนเนอร์บิดงอ เสียรูป หรือไม่พอดีกับฟัน รวมถึงหลีกเลี่ยงการใช้น้ำยาฆ่าเชื้อ แอลกอฮอล์ หรือยาสีฟันที่มีสารขัดสีแรง เพราะอาจทำให้ผิวรีเทนเนอร์สึกหรือขุ่น
5. แช่รีเทนเนอร์ด้วยผลิตภัณฑ์สำหรับรีเทนเนอร์โดยเฉพาะ
หากใช้ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดชนิดเม็ดฟู่หรือผลิตภัณฑ์เฉพาะสำหรับรีเทนเนอร์ ควรใช้ตามคำแนะนำของผู้ผลิตและทันตแพทย์ เนื่องจากวิธีใช้และความถี่ที่เหมาะสมอาจแตกต่างกันตามชนิดของวัสดุ
6. พบทันตแพทย์เพื่อตรวจเช็ครีเทนเนอร์เป็นประจำ
เมื่อเราใส่รีเทนเนอร์ไปนาน ๆ รีเทนเนอร์อาจหลวม คับ แตก บิดงอได้ จึงควรหมั่นไปตรวจเช็คเพื่อให้ทันตแพทย์แนะนำการปฏิบัติต่าง ๆ หรือหากใส่แล้วรู้สึกเจ็บผิดปกติ ควรรีบพบทันตแพทย์เพื่อปรับหรือทำใหม่ ไม่ควรฝืนใส่เองเด็ดขาด เพราะอาจเกิดปัญหาอื่น ๆ ตามมา เช่น ลวดขูดช่องปากเป็นแผล เป็นต้น
4 ข้อควรระวัง! ที่คนใส่รีเทนเนอร์ควรจำไว้เสมอ
1. ลืมใส่รีเทนเนอร์บ่อย
ช่วงแรกหลังถอดเครื่องมือจัดฟันเป็นช่วงที่ฟันยังไม่คงที่ หากลืมใส่รีเทนเนอร์บ่อย ๆ แม้จะเพียงไม่กี่วันก็ตาม ฟันจะเคลื่อนตัวได้ง่าย
2. ใส่รีเทนเนอร์แค่บางวัน ใส่บ้าง ไม่ใส่บ้าง
การใส่รีเทนเนอร์ไม่สม่ำเสมอ อาจเพิ่มโอกาสที่ฟันจะเปลี่ยนตำแหน่ง และอาจทำให้รีเทนเนอร์เริ่มแน่นหรือคับเมื่อกลับมาใส่อีกครั้ง
3. ทำรีเทนเนอร์หายหรือแตกแล้วไม่รีบทำใหม่
หากรีเทนเนอร์หาย แตก หรือเสียรูป ควรรีบพบทันตแพทย์เพื่อทำใหม่โดยเร็ว เพราะยิ่งปล่อยไว้นาน ก็ยิ่งเสี่ยงที่ฟันจะเสียรูปตาม
4. ไม่ทำความสะอาดรีเทนเนอร์เป็นประจำ
รีเทนเนอร์ที่ไม่สะอาดจะกลายเป็นแหล่งสะสมของแบคทีเรีย ส่งผลให้เกิดกลิ่นปาก เพิ่มความเสี่ยงฟันผุและเหงือกอักเสบ รวมถึงทำให้รู้สึกไม่สบายขณะใส่อีกด้วย
ทำไมใส่รีเทนเนอร์แล้วฟันยังเคลื่อน?
แม้จะใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำ แต่ฟันก็ยังสามารถมีการเปลี่ยนตำแหน่งได้บ้าง เนื่องจากฟันและเนื้อเยื่อรอบ ๆ ฟันสามารถปรับตัวและเปลี่ยนแปลงได้ตามธรรมชาติหลังการจัดฟัน โดยเฉพาะในช่วงแรกหลังถอดเครื่องมือ
สาเหตุที่อาจทำให้ฟันเคลื่อน ได้แก่
- รีเทนเนอร์ไม่พอดีกับฟัน เช่น เสียรูป แตก หรือมีการเปลี่ยนแปลงของวัสดุ
- ใส่รีเทนเนอร์ไม่สม่ำเสมอ หรือใส่น้อยกว่าระยะเวลาที่ทันตแพทย์แนะนำ
- ฟันมีการเคลื่อนตามธรรมชาติ แม้ผ่านการจัดฟันแล้ว ตำแหน่งฟันสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตลอดชีวิต
- การสบฟันเปลี่ยนแปลง หรือมีแรงจากฟันซี่อื่นที่ส่งผลต่อตำแหน่งฟัน
- รีเทนเนอร์เสื่อมสภาพ เช่น หลวมจนไม่สามารถคงตำแหน่งฟันได้อย่างเหมาะสม
หากรู้สึกว่ารีเทนเนอร์เริ่มแน่นขึ้น ใส่ไม่พอดี หรือสังเกตว่าฟันเริ่มเคลื่อน ไม่ควรฝืนใส่รีเทนเนอร์ที่ไม่พอดี ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมินว่าเกิดจากรีเทนเนอร์หรือมีการเคลื่อนของฟัน และพิจารณาว่าจำเป็นต้องทำรีเทนเนอร์ใหม่หรือแก้ไขตำแหน่งฟันเพิ่มเติมหรือไม่
รีเทนเนอร์ควรเปลี่ยนเมื่อไหร่? สัญญาณว่าอันเดิมเริ่มเสื่อม
รีเทนเนอร์ไม่มีอายุการใช้งานที่ตายตัวสำหรับทุกคน เพราะระยะเวลาที่สามารถใช้งานได้ขึ้นอยู่กับ ชนิดและคุณภาพของวัสดุ ซึ่งมีอายุการใช้งานและสามารถเสื่อมสภาพได้ สภาพช่องปากของแต่ละคน ความพอดีของรีเทนเนอร์ รวมถึงลักษณะการใช้งานและการดูแลรักษา โดยเฉพาะรีเทนเนอร์แบบใสที่ทำจากวัสดุพลาสติกและสัมผัสกับน้ำลายและสภาพแวดล้อมในช่องปากเป็นเวลานาน ซึ่งแต่ละคนมีองค์ประกอบของน้ำลาย สภาพช่องปาก และพฤติกรรมการรับประทานอาหารแตกต่างกัน
ดังนั้น แทนที่จะเปลี่ยนรีเทนเนอร์ตามระยะเวลาที่กำหนดเพียงอย่างเดียว ควรสังเกต สภาพของรีเทนเนอร์และความพอดีกับฟัน เป็นหลัก หากพบสัญญาณเหล่านี้ อาจถึงเวลาที่ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมินและพิจารณาเปลี่ยนรีเทนเนอร์ใหม่
1. รีเทนเนอร์หลวม หรือแน่นผิดปกติ
หากรีเทนเนอร์ที่เคยใส่ได้พอดีเริ่มรู้สึกหลวม หรือกลับกันใส่แล้วรู้สึกแน่นมากผิดปกติ อาจเกิดจากการเปลี่ยนแปลงของตัวรีเทนเนอร์หรือการเคลื่อนตัวของฟัน ควรให้ทันตแพทย์ตรวจประเมินเพื่อหาสาเหตุ
2. รีเทนเนอร์แตก ร้าว บิด หรือเสียรูป
รอยแตก ร้าว หรือการเสียรูปของรีเทนเนอร์อาจทำให้เครื่องมือไม่สามารถคงตำแหน่งฟันได้อย่างเหมาะสม และในบางกรณีอาจทำให้ใส่แล้วกดหรือระคายเคืองเนื้อเยื่อในช่องปาก
3. ใส่แล้วไม่พอดีกับฟันเหมือนเดิม
หากรีเทนเนอร์ไม่สามารถเข้าที่ได้เหมือนเดิม มีช่องว่างระหว่างรีเทนเนอร์กับฟัน หรือรู้สึกว่าต้องออกแรงกดเพื่อให้เข้าที่ ไม่ควรฝืนใส่ เพราะอาจเป็นสัญญาณว่าฟันมีการเปลี่ยนตำแหน่ง หรือรีเทนเนอร์เกิดการเสียรูป
4. เริ่มรู้สึกว่าฟันเคลื่อน หรือการสบฟันเปลี่ยนไป
หากสังเกตว่าฟันเริ่มเคลื่อน ฟันซ้อนมากขึ้น หรือรู้สึกว่าการสบฟันไม่เหมือนเดิม ควรเข้ารับการตรวจ เพราะอาจไม่ได้เกิดจากรีเทนเนอร์เสื่อมเพียงอย่างเดียว แต่อาจมีการเปลี่ยนตำแหน่งของฟันร่วมด้วย
5. มีคราบ หินปูน กลิ่น หรือวัสดุเสื่อมสภาพที่ทำความสะอาดไม่ได้
หากรีเทนเนอร์มีคราบสะสม หินปูน กลิ่น หรือมีลักษณะของวัสดุที่เสื่อมสภาพ แม้ทำความสะอาดอย่างเหมาะสมแล้วก็ยังไม่ดีขึ้น ควรให้ทันตแพทย์ประเมินว่าสามารถใช้งานต่อได้หรือควรเปลี่ยนใหม่
โดยสรุปแล้ว ไม่มีอายุการใช้งานที่แน่นอนสำหรับรีเทนเนอร์ทุกชนิด การเปลี่ยนรีเทนเนอร์จึงควรพิจารณาจาก สภาพวัสดุ ความพอดีกับฟัน สภาพช่องปาก และการใช้งานจริงของแต่ละคน มากกว่าการยึดติดกับจำนวนเดือนหรือจำนวนปีเพียงอย่างเดียว
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับรีเทนเนอร์
1. ลืมใส่รีเทนเนอร์แค่ 1-2 วัน ฟันจะล้มไหม?
ตอบ : การลืมใส่รีเทนเนอร์ 1–2 วันไม่ได้หมายความว่าฟันจะล้มทันที แต่ฟันอาจเริ่มมีการเปลี่ยนตำแหน่งได้ โดยเฉพาะหากเพิ่งถอดเครื่องมือจัดฟันมาไม่นาน
หากรีเทนเนอร์ยังใส่ได้พอดีและไม่เจ็บผิดปกติ สามารถกลับมาใส่ตามคำแนะนำเดิมได้ แต่หากรู้สึกว่ารีเทนเนอร์แน่นมาก ใส่ไม่ลง หรือใส่แล้วเจ็บ ควรปรึกษาทันตแพทย์และไม่ควรฝืนใส่
2. รีเทนเนอร์แบบใส กับ รีเทนเนอร์แบบลวด แบบไหนดีกว่ากัน?
ตอบ : ไม่มีแบบไหนที่ดีที่สุดมากกว่ากัน เพราะรีเทนเนอร์ทั้งสองแบบก็มีข้อดีและข้อจำกัดที่แตกต่างกันไป อาจจะต้องพิจารณาตามเงื่อนไขต่าง ๆ ของแต่ละบุคคล หรือตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
3. รีเทนเนอร์ชำรุด แตก หรือหาย หาซื้อใหม่ตามร้านค้าทั่วไปได้ไหม?
ตอบ : ไม่ควรอย่างยิ่ง ทางที่ดีที่สุดหากรีเทนเนอร์ชำรุดหรือหาย ควรพบทันตแพทย์เพื่อประเมินสภาพฟันและทำรีเทนเนอร์ใหม่ให้เหมาะกับตำแหน่งฟันในปัจจุบัน โดยเฉพาะ ไม่ควรปล่อยไว้นาน เพื่อลดความเสี่ยงฟันเคลื่อน ฟันล้ม
4. ใส่รีเทนเนอร์แล้วเจ็บหรือแน่นผิดปกติ ควรทำอย่างไร?
ตอบ : หากเจ็บหรือแน่นมากผิดปกติ ไม่ควรฝืนใส่ต่อ และไปปรึกษาทันตแพทย์ เพื่อตรวจสอบหาสาเหตุ หรือปรับแต่งรีเทนเนอร์ให้พอดี
5. ทำไมรีเทนเนอร์ใสแต่ละแบบราคาต่างกันมาก?
ตอบ : ราคาของรีเทนเนอร์ใสอาจแตกต่างกันตามชนิดและคุณภาพของวัสดุ กระบวนการผลิต ความแม่นยำในการขึ้นรูป รวมถึงแบรนด์และรูปแบบของรีเทนเนอร์ โดยวัสดุแต่ละชนิดมีคุณสมบัติด้านความใส ความแข็งแรง ความยืดหยุ่น และความทนทานแตกต่างกัน
ดังนั้นการเลือกรีเทนเนอร์ไม่ควรพิจารณาจากราคาเพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาวัสดุ ความเหมาะสมกับฟัน และคำแนะนำของทันตแพทย์ร่วมด้วย
สำหรับรีเทนเนอร์ที่ใช้วัสดุและกระบวนการผลิตเฉพาะ เช่น Vivera คุณสมบัติและราคาจึงอาจแตกต่างจากรีเทนเนอร์ใสทั่วไป
สรุป
การใส่รีเทนเนอร์เป็นส่วนสำคัญของการรักษาผลลัพธ์หลังจัดฟัน เพราะฟันยังสามารถเปลี่ยนตำแหน่งได้ตามธรรมชาติแม้สิ้นสุดการจัดฟันแล้ว
รีเทนเนอร์มีหลายประเภท เช่น รีเทนเนอร์แบบใสและแบบลวด โดยไม่มีชนิดใดที่เหมาะกับทุกคน การเลือกควรพิจารณาจากตำแหน่งฟัน การสบฟัน แผนการรักษา และความเหมาะสมกับการใช้งานของแต่ละบุคคล
สิ่งสำคัญที่สุดคือการใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำของทันตแพทย์ ดูแลความสะอาดอย่างเหมาะสม และตรวจติดตามเมื่อรีเทนเนอร์เริ่มหลวม แตก เสียรูป หรือใส่ไม่พอดี เพื่อช่วยคงตำแหน่งฟันและลดโอกาสที่ต้องกลับมารักษาเพิ่มเติมในอนาคต
ที่ Belix Dental Clinic มีบริการตรวจติดตามผลหลังการจัดฟัน พร้อมให้คำแนะนำเรื่องการเลือกและดูแลรีเทนเนอร์อย่างเหมาะสม เพื่อช่วยรักษาผลลัพธ์ของรอยยิ้มให้คงความสวยงามและมีสุขภาพช่องปากที่ดีอย่างต่อเนื่อง เพื่อช่วยให้สามารถดูแลและคงผลลัพธ์ของการจัดฟันในระยะยาว
👩⚕️Expert Insight by ทพญ.พิชญา วัฒนไกร
การจัดฟันไม่ได้สิ้นสุดลงทันทีในวันที่ถอดเครื่องมือ เพราะหลังการรักษา ฟันยังสามารถเปลี่ยนตำแหน่งได้ตามธรรมชาติ แม้เมื่อเวลาผ่านไป รูปแบบการใส่รีเทนเนอร์อาจลดลงจากช่วงแรกเป็นการใส่เฉพาะตอนกลางคืนในบางราย แต่การคงผลการจัดฟันยังจำเป็นต้องอาศัยการใส่รีเทนเนอร์ตามแผนการรักษาในระยะยาว
ดังนั้น สิ่งสำคัญไม่ใช่การหาว่า “ต้องใส่กี่ปี” หรือ “ใส่วันละกี่ชั่วโมง” แต่คือการใส่รีเทนเนอร์ตามแผนที่ทันตแพทย์จัดฟันกำหนด และติดตามผลเป็นระยะ เพื่อช่วยรักษาตำแหน่งฟันให้คงอยู่ในระยะยาว
กับทีมทันตแพทย์เฉพาะทาง
ข้อมูลทางการแพทย์ในบทความนี้ ได้รับการตรวจสอบโดย
ทพญ. พิชญา วัฒนไกร
ทันตแพทย์ด้านจัดฟัน, Invisalign Platinum Provider และผู้ก่อตั้ง Belix Dental