รักษารากฟัน vs รากฟันเทียม

เมื่อเกิดปัญหาฟันผุรุนแรง ฟันแตก ฟันร้าว ฟันโยก หรือสูญเสียฟันบางซี่ หลายคนมักเกิดข้อสงสัยว่าควร “รักษารากฟัน” หรือ “ถอนฟันแล้วทำรากฟันเทียม” ดี?

จริง ๆ แล้วทั้งสองวิธีมีวัตถุประสงค์แตกต่างกัน โดยการรักษารากฟันมีเป้าหมายเพื่อกำจัดการติดเชื้อภายในฟันและเก็บฟันธรรมชาติไว้ หากฟันยังสามารถรักษาและบูรณะได้ ส่วนรากฟันเทียมเป็นหนึ่งในทางเลือกสำหรับทดแทนฟันที่สูญเสียไปหรือฟันที่ไม่สามารถเก็บรักษาไว้ได้

ดังนั้น การตัดสินใจควรเริ่มจากการประเมินว่า “ฟันซี่นั้นยังสามารถรักษาและบูรณะให้ใช้งานต่อได้หรือไม่” มากกว่าการเปรียบเทียบว่าการรักษาแบบใดดีกว่ากันในทุกกรณี

รักษารากฟันคืออะไร? ทำไมต้องรักษารากฟัน

รักษารากฟัน (Root Canal Treatment) คือการรักษาฟันที่มีการอักเสบหรือติดเชื้อของเนื้อเยื่อภายในโพรงประสาทฟัน โดยทันตแพทย์จะนำเนื้อเยื่อที่อักเสบหรือติดเชื้อออก ทำความสะอาดและฆ่าเชื้อภายในระบบคลองรากฟัน จากนั้นจึงอุดและปิดผนึกคลองรากฟัน เพื่อช่วยกำจัดแหล่งติดเชื้อ ป้องกันการติดเชื้อซ้ำ และเก็บฟันธรรมชาติไว้ใช้งานต่อ

ใครบ้างที่จำเป็นต้องรักษารากฟัน

การรักษารากฟันมักพิจารณาเมื่อเนื้อเยื่อภายในโพรงประสาทฟันเกิดการอักเสบ ติดเชื้อ หรือได้รับความเสียหายจนไม่สามารถฟื้นตัวได้ตามปกติ ซึ่งอาจเกิดจากฟันผุ ฟันแตก รอยร้าว การทำฟันซ้ำหลายครั้ง หรืออุบัติเหตุ

กรณีที่อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษารากฟัน ได้แก่

• ฟันผุลึกจนกระทบต่อเนื้อเยื่อภายในฟัน
• ฟันแตกหรือร้าวจนกระทบต่อเนื้อเยื่อภายในฟัน
• ฟันมีหนองหรือติดเชื้อที่ปลายราก แม้จะไม่ปวดแต่มีการบวมที่เหงือก
• มีอาการปวดหรือเสียวฟันที่เป็นอยู่นาน โดยเฉพาะเมื่อสัมผัสความร้อนหรือความเย็น
• เจ็บขณะกัดหรือเคี้ยว
• เหงือกบวม หรือมีตุ่มหนองบริเวณเหงือก
• เนื้อเยื่อภายในฟันตาย ซึ่งบางกรณีอาจไม่มีอาการปวดชัดเจน

ทั้งนี้ การไม่มีอาการปวดไม่ได้หมายความว่าไม่มีการติดเชื้อหรือไม่มีความจำเป็นต้องรักษารากฟัน การวินิจฉัยควรอาศัยการตรวจในช่องปาก การทดสอบสภาพเนื้อเยื่อภายในฟัน และภาพรังสีประกอบกัน

ฟันที่สามารถรักษารากไว้ได้มีข้อดีอย่างไร?

ข้อดีสำคัญของการรักษารากฟันคือช่วยเก็บฟันธรรมชาติไว้ เมื่อรักษาและบูรณะได้สำเร็จ ฟันซี่นั้นสามารถกลับมาใช้งานในการกัดและบดเคี้ยวได้ใกล้เคียงฟันธรรมชาติ

การเก็บฟันธรรมชาติยังช่วยรักษาความสัมพันธ์ระหว่างฟันซี่นั้นกับฟันข้างเคียงและโครงสร้างโดยรอบ และช่วยหลีกเลี่ยงขั้นตอนการถอนฟันและการทดแทนฟันในกรณีที่ไม่จำเป็น

นอกจากนี้ ในหลายกรณี การรักษารากฟันร่วมกับการบูรณะที่เหมาะสมอาจมีขั้นตอนและค่าใช้จ่ายโดยรวมต่ำกว่าการถอนฟันแล้วต้องทำการทดแทนฟัน เช่น รากฟันเทียมหรือสะพานฟัน อย่างไรก็ตาม ค่าใช้จ่ายจริงขึ้นอยู่กับสภาพฟันและแผนการรักษาของแต่ละบุคคล

ฟันทุกซี่สามารถรักษารากฟันได้หรือไม่?

ไม่ใช่ฟันทุกซี่ที่สามารถรักษารากฟันและเก็บไว้ใช้งานต่อได้ การรักษารากฟันมีเป้าหมายเพื่อกำจัดการติดเชื้อภายในระบบคลองรากฟัน แต่หลังจากรักษาแล้ว ฟันยังจำเป็นต้องมีโครงสร้างเพียงพอสำหรับการบูรณะและรับแรงบดเคี้ยว หากฟันเสียหายมากจนไม่สามารถบูรณะได้ หรือมีปัจจัยที่ทำให้ไม่สามารถใช้งานต่อได้ การถอนฟันอาจเป็นทางเลือกที่เหมาะสมกว่า

โดยทั่วไป ทันตแพทย์จะประเมินปัจจัยสำคัญดังต่อไปนี้

1. มีเนื้อฟันเหลือเพียงพอที่จะบูรณะหรือไม่

ก่อนรักษารากฟัน ทันตแพทย์จะประเมินว่า หลังจากกำจัดฟันผุหรือส่วนที่เสียหายออกแล้ว ยังมีเนื้อฟันที่แข็งแรงเหลือเพียงพอสำหรับการบูรณะหรือไม่ เพราะเป้าหมายไม่ได้มีเพียงการรักษาการติดเชื้อภายในคลองรากฟัน แต่ต้องทำให้ฟันสามารถกลับมาใช้งานได้อย่างเหมาะสมด้วย

หากเหลือเนื้อฟันน้อยมาก หรือความเสียหายลึกจนไม่สามารถอุดฟัน เสริมแกนฟัน หรือทำครอบฟันให้ยึดอยู่ได้อย่างมั่นคง การรักษารากฟันอาจไม่ใช่ทางเลือกที่เหมาะสมในระยะยาว

2. ฟันมีรอยร้าวหรือแตกมากน้อยเพียงใด

รอยร้าวหรือรอยแตกของฟันไม่ได้หมายความว่าจะต้องถอนฟันเสมอไป เพราะรอยร้าวบางลักษณะยังสามารถรักษาและบูรณะฟันให้ใช้งานต่อได้ โดยทันตแพทย์จะพิจารณาทั้งตำแหน่ง ทิศทาง และความลึกของรอยแตก

แต่หากพบ รากฟันแตกในแนวตั้ง (Vertical Root Fracture) หรือรอยแตกลงไปลึกจนไม่สามารถบูรณะฟันได้ อาจทำให้โอกาสในการเก็บฟันลดลงและจำเป็นต้องพิจารณาทางเลือกอื่นแทน AAE ↗

3. เหงือกและกระดูกรอบฟันยังแข็งแรงหรือไม่

นอกจากสภาพภายในตัวฟันแล้ว เหงือกและกระดูกที่รองรับฟันก็เป็นอีกปัจจัยสำคัญ

หากมีโรคปริทันต์รุนแรง สูญเสียกระดูกรอบฟันไปมาก หรือฟันโยกมาก แม้จะสามารถรักษาคลองรากฟันได้ แต่ฟันซี่นั้นอาจมีข้อจำกัดในการใช้งานในระยะยาว

4. มีการติดเชื้อหรือการอักเสบมากน้อยเพียงใด

การพบการติดเชื้อในคลองรากฟันหรือการอักเสบบริเวณปลายราก ไม่ได้หมายความว่าจะต้องถอนฟันเสมอไป ในหลายกรณี การรักษารากฟันสามารถช่วยกำจัดแหล่งของการติดเชื้อ และเปิดโอกาสให้เนื้อเยื่อบริเวณปลายรากฟันฟื้นตัวได้

อย่างไรก็ตาม ทันตแพทย์ต้องประเมินลักษณะและความรุนแรงของการติดเชื้อร่วมกับสภาพตัวฟัน เหงือก และกระดูกรอบฟัน เพื่อพิจารณาความเหมาะสมของการรักษาโดยรวม

5. เคยรักษารากฟันหรือมีครอบฟันและเดือยฟันมาก่อนหรือไม่

หากฟันเคยรักษารากฟันแล้วแต่กลับมามีอาการหรือพบการติดเชื้ออีกครั้ง ไม่ได้หมายความว่าจะต้องถอนฟันทันที บางกรณีอาจรักษารากฟันซ้ำ (Root Canal Retreatment) เพื่อแก้ไขสาเหตุของปัญหา เช่น มีคลองรากฟันบางส่วนที่ยังไม่ได้รับการรักษา หรือยังมีการติดเชื้อหลงเหลืออยู่

สำหรับฟันที่มีครอบฟันหรือเดือยฟันเดิม ทันตแพทย์จะประเมินเพิ่มเติมว่าสามารถเข้าถึงคลองรากฟันได้อย่างเหมาะสมหรือไม่ รวมถึงพิจารณาว่าการรักษาซ้ำจะส่งผลต่อโครงสร้างฟันและวัสดุบูรณะเดิมอย่างไร

6. หลังรักษาแล้ว ฟันมีโอกาสใช้งานต่อในระยะยาวหรือไม่

ทันตแพทย์จะนำปัจจัยต่าง ๆ มาประเมินร่วมกัน ทั้งปริมาณเนื้อฟันที่เหลือ รอยร้าวหรือรอยแตก สภาพเหงือกและกระดูกรอบฟัน การติดเชื้อ ตลอดจนประวัติการรักษาเดิม

ดังนั้น ในบางกรณี การรักษารากฟันสามารถช่วยเก็บฟันธรรมชาติไว้ใช้งานต่อได้ แต่หากฟันเสียหายมากจนไม่สามารถบูรณะได้ มีรอยแตกที่ไม่สามารถรักษาได้ หรือเนื้อเยื่อที่รองรับฟันอยู่ในสภาพไม่เหมาะสม ทันตแพทย์อาจพิจารณาการถอนฟันและวางแผนทดแทนฟันด้วยวิธีที่เหมาะสมต่อไป

การเลือกระหว่างรักษารากฟันกับถอนฟันจึงไม่มีคำตอบเดียวสำหรับทุกคน แต่ต้องอาศัยการตรวจและประเมินฟันแต่ละซี่เป็นรายกรณี

รักษารากฟันเจ็บไหม? ใช้เวลานานไหม? ต้องมาหาหมอกี่ครั้ง

หลายคนกลัวการรักษารากฟันเพราะคิดว่าจะเจ็บมาก แต่ปัจจุบันการรักษารากฟันใช้ยาชาเฉพาะที่และเทคนิคควบคุมความเจ็บปวด ทำให้โดยทั่วไปผู้ป่วยสามารถได้รับการรักษาโดยมีความรู้สึกไม่สบายเพียงเล็กน้อยระหว่างทำ

หลังการรักษาอาจมีอาการระบมหรือไวต่อการกัดในช่วงแรกได้ โดยเฉพาะในกรณีที่ก่อนรักษามีการอักเสบหรือติดเชื้ออยู่แล้ว อาการมักค่อย ๆ ดีขึ้น แต่หากปวดมากหรืออาการไม่ดีขึ้น ควรกลับมาตรวจ AAE ↗

ขั้นตอนการรักขั้นตอนการรักษารากฟัน

1. การตรวจและเอกซเรย์ – ทันตแพทย์จะประเมินสภาพฟันและดูจำนวนรากฟัน
2. ฉีดยาชาและเปิดโพรงฟัน – เจาะเข้าไปในโพรงฟันเพื่อเข้าถึงช่องรากฟัน
3. ทำความสะอาดและขูดเนื้อประสาท – ใช้เครื่องมือขนาดเล็กขูดเนื้อเยื่อที่ติดเชื้อออก
4. ใส่ยาฆ่าเชื้อในโพรงราก – บางกรณีต้องใส่ยาทิ้งไว้ 1-2 สัปดาห์
5. อุดรากฟันอย่างถาวร – ใช้วัสดุชนิดพิเศษอุดโพรงรากให้แน่นสนิท
6. บูรณะตัวฟัน – อาจเป็นการอุดฟันหรือทำ ครอบฟัน  ขึ้นอยู่กับปริมาณโครงสร้างฟันที่เหลือและตำแหน่งของฟัน

จำนวนครั้งที่ต้องรักษาแตกต่างกันไปตามสภาพฟัน ความซับซ้อนของระบบคลองรากฟัน และการติดเชื้อ บางกรณีสามารถรักษาได้ใน 1–2 ครั้ง ขณะที่บางกรณีอาจต้องใช้หลายครั้ง

ภาพ Before & After รักษารากฟัน เคสที่ 1

ภาพ Before & After รักษารากฟัน เคสที่ 2

ค่าใช้จ่ายในการรักษารากฟัน ราคาเท่าไหร่?

ค่าใช้จ่ายในการรักษารากฟันขึ้นอยู่กับตำแหน่งของฟัน จำนวนและลักษณะของคลองรากฟัน ความซับซ้อนของกรณี การรักษาเดิม และวัสดุที่ใช้ในการบูรณะหลังรักษารากฟัน

อย่างไรก็ตาม ราคาดังกล่าวยังไม่รวมค่าครอบฟัน ซึ่งมีราคาตั้งแต่ 16,000 – 26,000 บาท ขึ้นอยู่กับวัสดุในการบูรณะ (โลหะ, โลหะเคลือบ, เซรามิก หรือ Zirconia) และเทคนิคในการทำ (พิมพ์ปาก หรือ Digital Scan)

หากพิจารณาค่าใช้จ่ายโดยรวม การรักษารากฟันและบูรณะฟันธรรมชาติในกรณีที่ฟันยังสามารถเก็บไว้ได้ อาจมีค่าใช้จ่ายน้อยกว่าการถอนฟันแล้วต้องทำการทดแทนด้วยรากฟันเทียมหรือสะพานฟัน แต่ควรพิจารณาจากแผนการรักษาของแต่ละบุคคล

ฟันที่รักษารากแล้วแตกได้ไหม?

ฟันที่ผ่านการรักษารากฟันแล้วสามารถแตกได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าฟันทุกซี่จะต้องเปราะหรือแตกหลังการรักษา

ความเสี่ยงขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย โดยเฉพาะปริมาณและสภาพของเนื้อฟันที่เหลือ วิธีการบูรณะหลังรักษารากฟัน ตำแหน่งของฟัน และแรงบดเคี้ยวที่ฟันซี่นั้นต้องรับ

ฟันบางซี่อาจสูญเสียเนื้อฟันไปมากตั้งแต่ก่อนรักษา เช่น จากฟันผุลึก รอยแตก หรือวัสดุอุดฟันเดิมขนาดใหญ่ ดังนั้นการบูรณะหลังรักษารากฟันอย่างเหมาะสมจึงมีความสำคัญในการช่วยให้ฟันกลับมาใช้งานและลดความเสี่ยงต่อการแตกหัก

ทำไมฟันที่รักษารากแล้วจึงมีความเสี่ยงแตก?

สาเหตุสำคัญไม่ได้เกิดจากการที่ฟัน “ไม่มีเส้นประสาท” เพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องกับปริมาณโครงสร้างฟันที่สูญเสียไปโดยรวม

เมื่อมีเนื้อฟันเหลือน้อยลง ความสามารถในการรองรับและกระจายแรงขณะกัดหรือบดเคี้ยวก็อาจลดลง ทำให้มีความเสี่ยงต่อการร้าวหรือแตกหักมากขึ้น โดยเฉพาะฟันกรามและฟันกรามน้อย

รักษารากฟันแล้วต้องครอบฟันทุกซี่หรือไม่?

ไม่จำเป็นต้องครอบฟันทุกซี่หลังรักษารากฟัน เพราะวิธีการบูรณะที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับตำแหน่งของฟัน ปริมาณเนื้อฟันที่เหลือ ลักษณะการสบฟัน และแรงที่ฟันต้องรับ รวมถึงความเสี่ยงต่อการแตกหักของฟันแต่ละซี่

ฟันกรามและฟันกรามน้อยต้องรับแรงบดเคี้ยวมาก จึงมักต้องพิจารณาการบูรณะที่ช่วยปกป้องโครงสร้างฟัน เช่น การทำครอบฟันหรือวิธีบูรณะอื่นที่เหมาะสม ส่วนฟันหน้าที่มีเนื้อฟันแข็งแรงเหลืออยู่มาก อาจไม่จำเป็นต้องครอบฟันในทุกกรณี

หลังรักษารากฟัน ทันตแพทย์จะประเมินสภาพของฟันแต่ละซี่ก่อนเลือกวิธีบูรณะ

หากฟันที่รักษารากแล้วแตก ยังสามารถเก็บไว้ได้หรือไม่?

บางกรณียังสามารถเก็บฟันไว้ได้ โดยขึ้นอยู่กับตำแหน่ง ทิศทาง และความลึกของรอยแตก รวมถึงปริมาณโครงสร้างฟันที่ยังเหลืออยู่ 

แต่หากรอยแตกลงไปลึกใต้แนวเหงือกจนไม่สามารถบูรณะได้ หรือพบ รากฟันแตกในแนวตั้ง (Vertical Root Fracture) โอกาสในการเก็บฟันอาจลดลง และบางกรณีอาจจำเป็นต้องถอนฟัน

หากหลังรักษารากฟันแล้วมีอาการ เจ็บขณะกัดหรือเคี้ยว รู้สึกว่าฟันร้าวหรือแตก มีชิ้นส่วนของฟันหลุด บวม หรือมีตุ่มหนองบริเวณเหงือก ควรพบทันตแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุและประเมินสภาพของฟันโดยเร็ว

รักษารากฟันไม่สำเร็จ เกิดจากอะไร? ต้องรักษาซ้ำหรือไม่?

แม้การรักษารากฟันจะมีเป้าหมายเพื่อกำจัดการติดเชื้อภายในระบบคลองรากฟัน แต่ในบางกรณีฟันอาจไม่หายตามที่คาดหวัง หรือกลับมามีอาการหลังจากรักษาไปแล้ว

การมีปัญหาหลังรักษารากฟันไม่ได้หมายความว่าจะต้องถอนฟันเสมอไป สิ่งสำคัญคือการตรวจหาสาเหตุและประเมินว่าฟันยังสามารถรักษา บูรณะ และเก็บไว้ใช้งานต่อได้หรือไม่

รักษารากฟันไม่สำเร็จ เกิดจากอะไรได้บ้าง?

สาเหตุอาจเกี่ยวข้องกับ AAE ↗

• มีคลองรากฟันบางส่วนที่ไม่ได้รับการรักษา
• ระบบคลองรากฟันมีลักษณะซับซ้อน คดงอ หรือตีบแคบ
• มีเชื้อหรือเนื้อเยื่อที่ติดเชื้อหลงเหลืออยู่
• การอุดคลองรากฟันไม่สามารถปิดผนึกได้อย่างเหมาะสม
• เกิดการติดเชื้อขึ้นใหม่จากการรั่วซึมของวัสดุบูรณะหรือครอบฟัน
• เกิดฟันผุซ้ำ
• มีรอยร้าวหรือรอยแตกของฟันหรือรากฟัน
• มีสาเหตุอื่นนอกระบบคลองรากฟันที่ทำให้ความผิดปกติบริเวณปลายรากยังคงอยู่

เมื่อไหร่ที่ควรรักษารากฟันซ้ำ?

หากตรวจพบว่าสาเหตุของปัญหามาจากภายในระบบคลองรากฟัน และฟันยังมีโครงสร้างแข็งแรงเพียงพอที่จะบูรณะและใช้งานต่อได้ ทันตแพทย์อาจพิจารณา การรักษารากฟันซ้ำ (Root Canal Retreatment) เพื่อแก้ไขสาเหตุและเพิ่มโอกาสในการเก็บฟันธรรมชาติไว้

การรักษารากฟันซ้ำอาจประกอบด้วยการนำวัสดุอุดคลองรากฟันเดิมออก ตรวจหาคลองรากฟันที่อาจไม่ได้รับการรักษา รวมถึงทำความสะอาดและฆ่าเชื้อระบบคลองรากฟันอีกครั้ง ก่อนอุดคลองรากฟันและบูรณะฟันตามความเหมาะสม

อย่างไรก็ตาม หากไม่สามารถแก้ไขสาเหตุจากภายในคลองรากฟันด้วยการรักษาซ้ำได้ ทันตแพทย์อาจพิจารณา การผ่าตัดบริเวณปลายรากฟัน (Apical Surgery) ในกรณีที่เหมาะสม

รักษารากฟันไม่สำเร็จ เมื่อไหร่ที่อาจต้องถอนฟัน?

การถอนฟันอาจได้รับการพิจารณาเมื่อประเมินแล้วว่าฟันมีโอกาสเก็บไว้ใช้งานต่อได้จำกัด เช่น ฟันเสียหายจนไม่สามารถบูรณะได้ มีรากฟันแตกในลักษณะที่ไม่สามารถรักษาได้ สูญเสียโครงสร้างฟันมาก หรือมีปัญหาของเหงือกและกระดูกรองรับฟันอย่างรุนแรง

หลังถอนฟัน ทันตแพทย์สามารถวางแผนทดแทนฟันที่สูญเสียไปด้วยวิธีต่าง ๆ เช่น รากฟันเทียม สะพานฟัน หรือฟันเทียม โดยเลือกให้เหมาะกับตำแหน่งของฟันและสภาพช่องปากของแต่ละบุคคล

รักษารากฟันแล้วดูแลอย่างไร เพื่อให้ฟันอยู่ได้นาน?

การรักษารากฟันช่วยกำจัดเนื้อเยื่อที่อักเสบหรือติดเชื้อภายในระบบคลองรากฟัน แต่การรักษารากฟันไม่ได้ทำให้ฟันซี่นั้นพ้นจากความเสี่ยงต่อฟันผุ การแตกหัก หรือโรคเหงือกในอนาคต การดูแลหลังการรักษาและการบูรณะฟันอย่างเหมาะสมจึงมีความสำคัญต่อการใช้งานในระยะยาว

1. แปรงฟันอย่างสม่ำเสมอและถูกวิธี

ควรแปรงฟันวันละ 2 ครั้ง ด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ และแปรงให้ทั่วถึงบริเวณฟันที่ได้รับการรักษาราก รวมถึงบริเวณขอบเหงือกและฟันซี่ข้างเคียง เพราะฟันที่รักษารากแล้วก็ยังสามารถเกิด ฟันผุซ้ำ (Recurrent Caries) ได้

การรักษารากฟันไม่ได้ป้องกันฟันผุที่เกิดขึ้นบนโครงสร้างฟันส่วนที่เหลือ ดังนั้นการควบคุมคราบจุลินทรีย์จึงยังเป็นหัวใจสำคัญของการดูแลฟันในระยะยาว

2. ทำความสะอาดซอกฟันเป็นประจำ

คราบจุลินทรีย์สามารถสะสมบริเวณซอกฟันและขอบเหงือก ซึ่งเป็นบริเวณที่แปรงสีฟันเข้าถึงได้ไม่ทั่วถึง ควรใช้ไหมขัดฟันหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟันที่เหมาะสมเป็นประจำ เพื่อช่วยลดคราบสะสมและดูแลสุขภาพเหงือกรอบฟันที่รักษาราก

หากมีครอบฟันหรือวัสดุบูรณะขนาดใหญ่ ทันตแพทย์สามารถแนะนำวิธีทำความสะอาดซอกฟันที่เหมาะกับลักษณะของฟันและงานบูรณะของแต่ละบุคคลได้

3. ควบคุมคราบจุลินทรีย์และดูแลสุขภาพเหงือก

แม้ฟันจะได้รับการรักษารากแล้ว แต่เนื้อเยื่อรอบฟัน เช่น เหงือกและกระดูกที่รองรับฟัน ยังคงต้องได้รับการดูแล หากมีเหงือกอักเสบ โรคปริทันต์ หรือมีคราบหินปูนสะสม อาจส่งผลต่อสุขภาพของฟันและความสามารถในการใช้งานในระยะยาว

การตรวจสุขภาพเหงือกและทำความสะอาดฟันอย่างเหมาะสมจึงเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลฟันหลังรักษารากฟัน ไม่ใช่เฉพาะการดูแลตัวฟันที่ได้รับการรักษาเท่านั้น

4. บูรณะฟันหลังรักษารากให้เหมาะสม

หลังรักษารากฟัน ฟันบางซี่อาจสูญเสียโครงสร้างไปมากจากฟันผุ การแตก หรือการรักษาเดิม จึงจำเป็นต้องได้รับการบูรณะที่ช่วยปกป้องโครงสร้างฟันและทำให้สามารถกลับมาใช้งานได้อย่างเหมาะสม

ในบางกรณีอาจเลือกการอุดฟัน การทำวัสดุบูรณะชนิดอื่น หรือ ครอบฟัน (Dental Crown) ขึ้นอยู่กับปริมาณเนื้อฟันที่เหลือ ตำแหน่งของฟัน ลักษณะการสบฟัน และแรงบดเคี้ยว

การบูรณะหลังรักษารากจึงเป็นส่วนสำคัญของแผนการรักษา ไม่ควรมองว่าการอุดคลองรากฟันเป็นขั้นตอนสุดท้ายของการรักษาเพียงอย่างเดียว

5. ระวังแรงกัดและการนอนกัดฟัน

ผู้ที่มีพฤติกรรมกัดหรือบดฟัน (Bruxism) หรือมีแรงกัดสูง อาจมีความเสี่ยงต่อการสึก ร้าว หรือแตกของฟันและวัสดุบูรณะเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะฟันที่สูญเสียโครงสร้างไปมาก

หากมีอาการกัดฟันตอนกลางคืน ตื่นมาพร้อมอาการเมื่อยกราม ปวดกล้ามเนื้อบริเวณขากรรไกร หรือพบรอยสึกของฟันมากผิดปกติ ควรแจ้งทันตแพทย์ เพื่อประเมินแรงกัดและพิจารณาวิธีลดความเสี่ยง เช่น การใช้อุปกรณ์ป้องกันการกัดฟันในกรณีที่เหมาะสม

6. ป้องกันฟันผุซ้ำ

แม้เนื้อเยื่อภายในฟันจะได้รับการรักษาแล้ว แต่ส่วนของฟันที่อยู่ในช่องปากยังสามารถเกิดฟันผุได้ หากมีคราบจุลินทรีย์สะสมและได้รับน้ำตาลหรืออาหารที่กระตุ้นการเกิดฟันผุบ่อย ๆ

การลดความถี่ของอาหารและเครื่องดื่มที่มีน้ำตาล แปรงฟันด้วยยาสีฟันฟลูออไรด์ และทำความสะอาดซอกฟันอย่างสม่ำเสมอ จึงยังมีความสำคัญเช่นเดียวกับฟันธรรมชาติซี่อื่น ๆ

หากพบรอยผุบริเวณขอบวัสดุบูรณะหรือครอบฟัน ควรเข้ารับการตรวจตั้งแต่ระยะแรก เพราะฟันผุซ้ำที่ปล่อยไว้นานอาจลุกลามและทำให้ต้องรักษาซับซ้อนขึ้น

7. ตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ

หลังรักษารากฟัน ควรเข้ารับการตรวจติดตามตามคำแนะนำของทันตแพทย์ เพื่อประเมินทั้งสภาพฟัน งานบูรณะ เหงือก และเนื้อเยื่อรอบปลายราก

การตรวจเป็นระยะช่วยให้สามารถพบปัญหา เช่น ฟันผุซ้ำ วัสดุบูรณะหรือครอบฟันมีปัญหา เหงือกอักเสบ หรือความผิดปกติบริเวณปลายรากได้ตั้งแต่ระยะแรก แม้ในบางกรณีผู้ป่วยจะยังไม่มีอาการปวดก็ตาม

หัวใจสำคัญคือ การรักษารากฟันเป็นการรักษาฟันที่มีปัญหา แต่การดูแลต่อเนื่องคือสิ่งที่ช่วยให้ฟันซี่นั้นมีโอกาสใช้งานได้ยาวนานขึ้น การควบคุมคราบจุลินทรีย์ สุขภาพเหงือก การบูรณะที่เหมาะสม การควบคุมแรงกัด และการตรวจติดตาม จึงควรเป็นส่วนหนึ่งของแผนดูแลฟันในระยะยาว

รักษารากฟัน vs รากฟันเทียม: ต่างกันอย่างไร?

แม้จะมีคำว่า “รากฟัน” เหมือนกัน แต่ การรักษารากฟันและการทำรากฟันเทียมมีวัตถุประสงค์และขั้นตอนการรักษาแตกต่างกัน 

การรักษารากฟันมีเป้าหมายเพื่อเก็บฟันธรรมชาติที่ยังสามารถรักษาและบูรณะได้ไว้ใช้งานต่อ ขณะที่รากฟันเทียมเป็นหนึ่งในวิธีทดแทนฟันที่สูญเสียไปแล้ว หรือฟันที่ไม่สามารถเก็บรักษาไว้ได้

จะเห็นได้ว่าทั้งสองวิธีไม่ใช่ทางเลือกที่สามารถนำมาเปรียบเทียบว่าแบบใด “ดีกว่า” ได้ในทุกกรณี หากฟันธรรมชาติยังสามารถรักษาและบูรณะให้ใช้งานต่อได้ ทันตแพทย์อาจพิจารณาแนวทางที่ช่วยเก็บฟันซี่นั้นไว้ก่อน 

หากฟันเสียหายจนไม่สามารถเก็บไว้ได้ อาจจำเป็นต้องถอนฟันและพิจารณาวิธีทดแทนฟัน เช่น รากฟันเทียม โดยแนวทางที่เหมาะสม

รากฟันเทียมคืออะไร? ขั้นตอนการทำเป็นอย่างไร

รากฟันเทียม (Dental Implant) คือ การใส่ตัวรากฟันปลอมที่ทำจากโลหะไทเทเนียม (Titanium) ฝังลงไปในกระดูกขากรรไกรเพื่อทำหน้าที่แทนรากฟันธรรมชาติที่สูญหายไป ตัวรากฟันเทียมนี้จะเชื่อมประสานกับกระดูกได้อย่างแน่นหนา จากนั้นจึงติดตั้งส่วนของฟันปลอมถาวรด้านบน

ส่วนประกอบหลักของรากฟันเทียม

1. Implant (ตัวราก) – ส่วนที่ทำหน้าที่ทดแทนรากฟัน
2. Abutment (ตัวเชื่อม) – ส่วนที่เชื่อมต่อระหว่างตัวรากกับฟันปลอม
3. Crown (ครอบฟัน) – ฟันปลอมส่วนที่มองเห็นด้านนอกและใช้ในการบดเคี้ยว

ขั้นตอนการทำรากฟันเทียม

กระบวนการทำรากฟันเทียมมีระยะเวลาแตกต่างกันในแต่ละคน โดยทั่วไปประกอบด้วย:

1. ตรวจสุขภาพช่องปากและประเมินกระดูก
2. ฝังรากฟันเทียม
3. รอการยึดประสานระหว่าง implant กับกระดูกตามแผนการรักษา
4. ทำส่วนบูรณะด้านบน เช่น abutment และ crown

ระยะเวลารวมขึ้นอยู่กับสภาพกระดูก การติดเชื้อ ขั้นตอนการเสริมกระดูก และรูปแบบการรักษาที่เลือก

รากฟันเทียมมีกี่แบบ? ยี่ห้อไหนดี?

รากฟันเทียมมีหลายระบบและหลายรูปแบบ การเลือกควรพิจารณาจากสภาพกระดูก ตำแหน่งฟัน แผนการบูรณะ ประสบการณ์ของทันตแพทย์ และความเหมาะสมของระบบ implant กับกรณีนั้น ๆ

ตัวอย่างรูปแบบการรักษา ได้แก่

• Single Implant – ใช้ทดแทนฟันที่หายไปหนึ่งซี่
• Multiple Implants – ใช้ทดแทนฟันหลายซี่ โดยจำนวน implant ขึ้นอยู่กับแผนการรักษา
• Implant-supported full-arch restoration – ใช้ implant หลายตัวเพื่อรองรับฟันทั้งขากรรไกรในกรณีที่เหมาะสม

ส่วนการเลือกยี่ห้อรากฟันเทียมควรพิจารณาจากคุณภาพและมาตรฐานของระบบ หลักฐานทางคลินิก ความเหมาะสมกับกรณี การออกแบบพื้นผิวและ connection รวมถึงการมีอะไหล่และระบบสนับสนุนในระยะยาว

ตัวอย่างระบบรากฟันเทียมที่ใช้ในทางคลินิก

• Straumann
• Neodent
• Osstem

ไม่ควรเลือก implant จากชื่อแบรนด์เพียงอย่างเดียว แต่ควรพิจารณาร่วมกับแผนการรักษาและปัจจัยทางคลินิกของแต่ละบุคคล

รากฟันเทียมอยู่ได้กี่ปี? อายุการใช้งานเทียบกับฟันที่รักษาราก

ทั้งฟันที่รักษารากฟันและรากฟันเทียม สามารถใช้งานได้ยาวนาน แต่ไม่มีวิธีใดที่รับประกันว่าจะอยู่ได้ตลอดชีวิต สิ่งที่มีผลต่ออายุการใช้งานคือสุขภาพเหงือก การดูแลความสะอาด การบูรณะที่เหมาะสม แรงกัด และการตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ

ปัจจัยที่มีผลต่ออายุการใช้งาน ได้แก่

1. การดูแลสุขภาพช่องปาก
2. สุขภาพเหงือกและกระดูกรอบฟันหรือ implant
3. การสูบบุหรี่
4. โรคประจำตัวบางชนิดที่ส่งผลต่อสุขภาพช่องปาก
5. การกัดหรือบดฟัน
6. ปริมาณโครงสร้างฟันที่เหลือและคุณภาพของการบูรณะ
7. คุณภาพของการวางแผนและการรักษา
8. การเข้ารับการตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ

คำแนะนำการดูแลหลังทำรากฟันเทียม

ควรปฏิบัติดังนี้:

• ทำความสะอาดฟันอย่างสม่ำเสมอและถูกวิธี
• ทำความสะอาดซอกฟัน
• หลีกเลี่ยงการกัดของแข็งมากเกินไป
• เข้ารับการตรวจติดตามตามคำแนะนำของทันตแพทย์
• หากมีอาการปวด บวม ฟันโยก ครอบฟันหลวม หรือมีตุ่มหนอง ควรเข้ารับการตรวจ

รากฟันเทียมควรทำตอนไหนดี?

การตัดสินใจว่าควรทำรากฟันเทียมเมื่อไหร่เป็นเรื่องที่ต้องปรึกษาทันตแพทย์เฉพาะทาง โดยมีหลักการพิจารณาหรือกรณีที่เหมาะกับการทำรากฟันเทียมคือ

• ฟันหลุดหรือถูกถอนแล้ว และต้องการทดแทนฟันที่หายไป
• ฟันแตกหักรุนแรงจนรักษารากไม่ได้ และไม่สามารถบูรณะได้
• ฟันโยกมากจากปัญหาปริทันต์ จนต้องถอนออก
• ไม่ต้องการกรอฟันข้างๆ เพื่อทำสะพานฟัน

ในบางกรณีอาจพิจารณา Immediate Implant หรือการฝังรากฟันเทียมในช่วงเดียวกับการถอนฟัน แต่ไม่ใช่ทุกกรณีที่เหมาะสม การตัดสินใจขึ้นอยู่กับสภาพกระดูก เหงือก การติดเชื้อ และความสามารถในการวาง implant ให้มีความมั่นคงและตำแหน่งเหมาะสม

หากกระดูกสูญเสียมาก อาจจำเป็นต้องมีการเสริมกระดูกหรือรอให้เนื้อเยื่อหายก่อนจึงทำการฝัง implant

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการรักษารากฟัน และ รากฟันเทียม

1. รักษารากฟันต้องใช้เวลานานไหม?

ตอบ : ระยะเวลาและจำนวนครั้งในการรักษาขึ้นอยู่กับความซับซ้อนของฟัน การติดเชื้อ และลักษณะของระบบคลองรากฟัน บางกรณีสามารถรักษาเสร็จภายใน 1–2 ครั้ง ขณะที่กรณีที่ซับซ้อนหรือติดเชื้ออาจต้องใช้เวลาหลายครั้ง

2. หลังทำรากฟันเทียมกินอาหารได้เมื่อไหร่?

ตอบ : หลังการผ่าตัดฝังรากฟันเทียม ควรปฏิบัติตามคำแนะนำเฉพาะของทันตแพทย์ เพราะข้อจำกัดในการรับประทานอาหารขึ้นอยู่กับตำแหน่งของ implant วิธีการผ่าตัด และมีการทำกระดูกหรือขั้นตอนอื่นร่วมด้วยหรือไม่

โดยทั่วไปควรหลีกเลี่ยงการเคี้ยวบริเวณที่ผ่าตัดในช่วงแรก และหลีกเลี่ยงอาหารแข็งหรือสิ่งที่อาจกระทบแผลจนกว่าทันตแพทย์จะอนุญาต

3. รากฟันเทียมกับสะพานฟันต่างกันอย่างไร?

ตอบ : รากฟันเทียมใช้ตัว implant เป็นตัวรองรับฟันบูรณะ โดยไม่จำเป็นต้องใช้ฟันข้างเคียงเป็นเสาในกรณี implant เดี่ยว

ส่วนสะพานฟันใช้ฟันข้างเคียงหรือโครงสร้างรองรับอื่นเป็นส่วนหนึ่งของการยึดฟันปลอม โดยรายละเอียดและการเตรียมฟันขึ้นอยู่กับชนิดของสะพานฟัน

ข้อดีและข้อจำกัดของแต่ละวิธีแตกต่างกัน จึงควรพิจารณาจากสภาพฟันข้างเคียง กระดูก เหงือก ตำแหน่งฟัน และความต้องการของผู้ป่วย

สรุป ควรเลือกรักษารากฟันหรือทำรากฟันเทียมดี?

การเลือกระหว่างรักษารากฟันกับทำรากฟันเทียมขึ้นอยู่กับสภาพฟันและความเหมาะสมของแต่ละบุคคล

หากฟันธรรมชาติยังมีโครงสร้างเพียงพอและสามารถรักษาและบูรณะให้กลับมาใช้งานได้ การรักษารากฟันเป็นแนวทางหนึ่งที่ช่วยเก็บฟันธรรมชาติไว้ แต่หากฟันเสียหายรุนแรงจนไม่สามารถรักษาหรือบูรณะได้ หรือสูญเสียฟันไปแล้ว การทำรากฟันเทียมก็เป็นหนึ่งในทางเลือกสำหรับทดแทนฟันที่หายไป AAE ↗

ดังนั้น คำตอบไม่ได้อยู่ที่ว่า “รักษารากฟันหรือรากฟันเทียมดีกว่า” แต่ควรเริ่มจากการประเมินว่า ฟันซี่นั้นยังสามารถเก็บรักษาและบูรณะให้ใช้งานได้อย่างเหมาะสมหรือไม่

ที่ Belix Dental Clinic เราให้ความสำคัญกับการวางแผนรักษาที่เหมาะสมกับสภาพช่องปากของแต่ละบุคคล ภายใต้แนวคิด Beautiful Smiles. Lifelong Oral Health.

ทันตแพทย์จะประเมินทั้งสภาพฟัน โครงสร้างรากฟัน เหงือก และกระดูกรองรับฟัน เพื่อประกอบการพิจารณาว่าควรรักษารากฟันเพื่อเก็บฟันธรรมชาติไว้ หรือเลือกการทดแทนฟันด้วยรากฟันเทียมเมื่อฟันไม่สามารถเก็บรักษาได้

เป้าหมายสำคัญไม่ใช่เพียงการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า แต่คือการวางแผนให้ฟันและสุขภาพช่องปากสามารถใช้งานได้อย่างเหมาะสมในระยะยาว

👩‍⚕️ Expert Insight by ทพญ. พิชญา วัฒนไกร

“ไม่มีการรักษาใดดีที่สุดสำหรับทุกคน ควรเลือกวิธีที่เหมาะกับสภาพฟัน สุขภาพช่องปาก และความต้องการของผู้ป่วย”

การรักษารากฟันช่วยกำจัดการติดเชื้อภายในฟันและเก็บฟันธรรมชาติไว้ หากฟันยังมีเนื้อฟันและรากที่แข็งแรงพอสำหรับการบูรณะ แต่ฟันที่รักษาแล้วก็ยังอาจผุซ้ำ แตก หรือมีปัญหาได้ จึงต้องดูแลและตรวจติดตามอย่างสม่ำเสมอ

หากฟันเสียหายมากจนไม่สามารถรักษาได้ การถอนฟันและใส่ รากฟันเทียม (Dental Implant) ซึ่งเป็นวัสดุทดแทนรากฟันในกระดูกขากรรไกร อาจเป็นทางเลือกหนึ่ง อย่างไรก็ตาม รากฟันเทียมก็ต้องดูแลและตรวจติดตามเช่นกัน

ก่อนตัดสินใจ ควรประเมินสภาพฟัน รากฟัน เหงือก กระดูกรองรับฟัน การติดเชื้อ ความเป็นไปได้ในการบูรณะ และค่าใช้จ่ายทั้งหมดร่วมกับทันตแพทย์ เพื่อเลือกการรักษาที่เหมาะสมที่สุดในระยะยาวค่ะ