ฟันน้ำนม

หลายคนอาจคิดว่า ฟันน้ำนม เป็นเพียงฟันชั่วคราว เดี๋ยวก็หลุด ไม่จำเป็นต้องดูแลมากนัก แต่ในความเป็นจริง ฟันน้ำนมมีบทบาทสำคัญต่อการเจริญเติบโตของช่องปาก การพูด การเคี้ยวอาหาร และการเรียงตัวของฟันแท้ในอนาคต

การเข้าใจว่าฟันน้ำนมเริ่มหลุดเมื่อไหร่ ควรหลุดหมดช่วงอายุใด และควรดูแลอย่างไรในช่วงฟันกำลังเปลี่ยน จะช่วยลดปัญหาฟันเก ฟันซ้อน ทำให้ฟันแท้เรียงตัวสวยงาม ลดความจำเป็นในการจัดฟันในอนาคตได้อย่างมาก

ฟันน้ำนมมีไว้ทำไม รู้จักกลไกของฟันน้ำนม

ฟันน้ำนมคืออะไร?

ฟันน้ำนมคือฟันชุดแรกของเด็ก มีทั้งหมด 20 ซี่ โดยจะเริ่มขึ้นตั้งแต่ช่วงอายุประมาณ 6 เดือน ไปจนถึง 2-3 ปี

หน้าที่ของฟันน้ำนมไม่ได้มีแค่ช่วยเคี้ยวอาหาร แต่ยังทำหน้าที่ เป็นตัวนำทางให้ฟันแท้ขึ้นในตำแหน่งที่เหมาะสม ช่วยพัฒนาการพูดและออกเสียง และส่งเสริมโครงสร้างขากรรไกรและรูปหน้า ถ้าหากฟันน้ำนมหลุดก่อนเวลาหรือผุรุนแรง อาจส่งผลต่อการขึ้นของฟันแท้ได้

ฟันน้ำนมเริ่มหลุดเมื่อไหร่?

ฟันน้ำนมส่วนมากจะเริ่มหลุดเมื่อเด็กอายุประมาณ 6–7 ปี โดยฟันที่มักหลุดก่อนคือ ฟันหน้าล่าง จากนั้นจะค่อย ๆ หลุดไล่ตามลำดับ คร่าว ๆ ดังตารางนี้

ช่วงอายุเด็ก	ตำแหน่งฟันน้ำนมที่หลุด
6-7 ปี	ฟันหน้าบน-ล่าง
7-9 ปี	ฟันเขี้ยวและฟันกรามน้ำนมซี่แรก
9-12 ปี	ฟันกรามน้ำนมซี่หลัง

อย่างไรก็ตาม ช่วงอายุอาจคลาดเคลื่อนได้เล็กน้อยในแต่ละคน ซึ่งถือว่าเป็นเรื่องปกติ

ฟันน้ำนมควรหลุดหมดเมื่อไหร่?

โดยทั่วไป ฟันน้ำนมจะหลุดครบทุกซี่ภายในช่วงอายุประมาณ 11-12 ปี และถูกแทนที่ด้วยฟันแท้ทั้งหมด หากเด็กอายุเกิน 12-13 ปีแล้วยังมีฟันน้ำนมค้างอยู่ ควรพาไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจว่ามีฟันแท้ขึ้นมาทดแทนหรือไม่

ฟันแท้ควรขึ้นหลังฟันน้ำนมหลุดนานแค่ไหน?

ปกติแล้ว หลังฟันน้ำนมหลุด ฟันแท้มักเริ่มขึ้นภายในไม่กี่สัปดาห์ถึงไม่เกิน 6 เดือน  หากผ่านไปนานกว่านั้นแล้วยังไม่เห็นฟันแท้ขึ้น อาจเกิดจากสาเหตุต่อไปนี้

• ฟันแท้ขึ้นไม่ได้เนื่องจากมีบางอย่างกีดขวาง
• ฟันแท้ขึ้นผิดตำแหน่ง
• ไม่มีฟันแท้ซี่นั้นตั้งแต่กำเนิด

ซึ่งทันตแพทย์จะให้เอกซเรย์ฟันเพื่อช่วยประเมินได้ชัดเจนขึ้น ว่าสาเหตุที่ฟันแท้ไม่ขึ้นตามปกติเกิดจากสาเหตุใด เพื่อวางแผนในการแก้ไขปัญหาต่อไปได้อย่างเหมาะสม

ปัญหาที่เจอบ่อย ในช่วงฟันน้ำนมหลุดมีอะไรบ้าง?

1. ฟันน้ำนมยังไม่หลุด แต่ฟันแท้ขึ้นซ้อนด้านหลัง 

โดยเฉพาะบริเวณฟันหน้าล่าง ฟันแท้อาจเริ่มขึ้นในขณะที่ฟันน้ำนมยังไม่โยก ทำให้ดูเหมือนฟันซ้อนสองชั้น หากฟันน้ำนมไม่หลุดเอง อาจต้องให้ทันตแพทย์ช่วยประเมินและถอนฟันน้ำนมออก เพื่อเปิดทางให้ฟันแท้ขึ้นในตำแหน่งที่เหมาะสม

2. ฟันน้ำนมหลุดเร็วเกินไปเนื่องจากฟันผุ 

ฟันน้ำนมที่ผุรุนแรงอาจหลุดหรือถูกถอนก่อนเวลา ส่งผลให้ช่องว่างในปากเกิดขึ้นนานเกินไป ฟันข้างเคียงอาจล้มเข้าหาช่องว่าง ทำให้ฟันแท้มีพื้นที่ขึ้นไม่พอ และเกิดฟันเกหรือฟันซ้อนในอนาคต

3. เด็กเจ็บหรือกลัวในช่วงฟันโยก 

เมื่อฟันโยกอาจทำให้เด็กเจ็บ รู้สึกไม่สบาย หรือเกิดความกลัว เด็กบางคนไม่กล้าเคี้ยวอาหาร หรือพยายามดึงฟันเอง ซึ่งอาจทำให้ฟันหลุดก่อนเวลาและเสี่ยงติดเชื้อ ผู้ปกครองควรช่วยอธิบายให้เด็กเข้าใจ และดูแลอย่างใกล้ชิด

4. ฟันแท้ขึ้นเกหรือเบียดกัน 

หากขากรรไกรมีพื้นที่จำกัด หรือฟันน้ำนมหลุดไม่เป็นลำดับ ฟันแท้อาจขึ้นเบียดหรือเกได้ตั้งแต่ระยะแรก การตรวจประเมินตั้งแต่เด็กยังเล็ก จะช่วยวางแผนการดูแลหรือจัดฟันในระยะต้นได้ง่ายกว่า

 วิธีดูแลฟันในช่วงฟันน้ำนมกำลังเปลี่ยน เพื่อฟันแท้ที่ดูดีมีคุณภาพ

1. ดูแลความสะอาดอย่างสม่ำเสมอ ควรแปรงฟันให้เด็กวันละอย่างน้อย 2 ครั้ง เช้าและก่อนนอน ใช้ยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์ในปริมาณเหมาะสมกับวัย เด็กเล็กมักยังแปรงฟันเองได้ไม่ทั่วถึง ผู้ปกครองควรช่วยแปรงหรือคอยตรวจสอบจนเด็กสามารถทำได้ถูกวิธี
2. หลีกเลี่ยงการเล่นฟันโยก ไม่ควรให้เด็กดึง เล่น หรือเขย่าฟันโยกบ่อย ๆ เพราะอาจทำให้ฟันหลุดก่อนเวลา เหงือกอักเสบ หรือเกิดการติดเชื้อ ควรปล่อยให้ฟันหลุดตามธรรมชาติ
3. ระวังอาหารแข็งหรือเหนียว อาหารแข็ง เหนียว หรือหวานจัด อาจทำให้ฟันโยกเจ็บ เพิ่มความเสี่ยงฟันผุ และทำให้ฟันที่กำลังหลุดเกิดการระคายเคือง ควรเลือกอาหารที่เคี้ยวง่ายและมีประโยชน์ต่อฟันให้เด็กรับประทาน
4. พบทันตแพทย์อย่างสม่ำเสมอ ควรพาเด็กตรวจฟันทุก 6 เดือน เพื่อให้ทันตแพทย์ติดตามการหลุดของฟันน้ำนม การขึ้นของฟันแท้ และแก้ไขปัญหาตั้งแต่ยังไม่ลุกลาม

FAQ ถามตอบปัญหาเรื่องฟันน้ำนม

Q1: เด็กอายุ 7 ขวบแล้ว แต่ฟันน้ำนมยังไม่โยกเลย ถือว่าปกติไหม?

ตอบ : ยังถือว่าอยู่ในช่วงปกติ แต่แนะนำให้ไปพบทันตแพทย์เพื่อเอกซเรย์ดู และหากอายุเพิ่มขึ้นแล้วยังไม่หลุดอีก ควรไปพบทันตแพทย์เพื่อตรวจและติดตามการหลุดของฟันน้ำนม หรือหาสาเหตุที่แน่ชัดเพื่อแก้ไข

Q2: ดึงฟันน้ำนมด้วยตัวเองได้ไหม?

ตอบ : ไม่ควรดึงฟันน้ำนมเองโดยไม่จำเป็น หากฟันน้ำนมโยกมากและใกล้หลุด สามารถปล่อยให้หลุดเองตามธรรมชาติได้ แต่ถ้ายังไม่โยก หรือเด็กมีอาการเจ็บ บวม หรือฟันแท้ขึ้นผิดตำแหน่ง ควรให้ทันตแพทย์เป็นผู้ประเมิน การดึงฟันก่อนเวลาอาจทำให้ ฟันแท้ขึ้นผิดตำแหน่ง ช่องฟันแคบลง หรือฟันข้างเคียงล้มเข้าหาช่องว่าง

Q3: ฟันแท้ขึ้นซ้อนหลังฟันน้ำนมต้องทำอย่างไร?

ตอบ : ควรพาไปพบทันตแพทย์ บางกรณีอาจต้องถอนฟันน้ำนมเพื่อให้ฟันแท้ขึ้นตำแหน่งที่เหมาะสม

Q4: ฟันน้ำนมผุ ไม่รักษาได้ไหม?

ตอบ : ฟันน้ำนมผุ จำเป็นต้องรักษาหากยังไม่ถึงเวลาหลุดตามธรรมชาติของฟันน้ำนม เพราะแม้ฟันน้ำนมจะหลุดในอนาคต แต่หากผุและปล่อยทิ้งไว้ อาจส่งผลเสียหลายด้าน เช่น

• ปวดฟันและติดเชื้อ
• การอักเสบลุกลามกระทบฟันแท้ที่กำลังพัฒนา เกิดตำหนิที่ฟันแท้ตลอดชีวิต
• ฟันน้ำนมหลุดก่อนเวลา ทำให้ฟันแท้ขึ้นผิดตำแหน่ง

การอุดฟันหรือรักษาฟันน้ำนมตามความเหมาะสม จะช่วยรักษาพื้นที่ในขากรรไกร และเป็นแนวทางให้ฟันแท้ขึ้นได้อย่างถูกต้อง ลดปัญหาการจัดฟันในอนาคต

สรุป

ฟันน้ำนมมีความสำคัญมากกว่าที่คิด การดูแลฟันน้ำนมให้เหมาะสมเป็นเรื่องที่ผู้ปกครองมักมองข้ามไป เพราะคิดว่าเดี๋ยวฟันก็ขึ้นใหม่แล้ว เด็กส่วนมากจึงเติบโตมาพร้อมกับปัญหาฟันหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นฟันซ้อนเก ฟันล้ม ฟันขึ้นผิดตำแหน่ง ดูไม่สวยงาม ซึ่งอาจต้องแก้ไขด้วยการจัดฟันในอนาคต

การที่ผู้ปกครองรู้จักช่วงเวลาที่ฟันน้ำนมเริ่มหลุด ควรหลุดหมดเมื่อไหร่ และการดูแลที่เหมาะสมในช่วงฟันกำลังเปลี่ยนของเด็ก รวมถึงการพาเด็กพบทันตแพทย์อย่างสม่ำเสมอ จะช่วยป้องกันปัญหาในระยะยาวได้เป็นอย่างดี โดยที่ Belix Dental Clinic มีบริการตรวจสุขภาพช่องปากสำหรับเด็ก พร้อมคำแนะนำด้านการดูแลฟันน้ำนมและการติดตามพัฒนาการของฟันโดยทันตแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ เพื่อให้ผู้ปกครองสามารถดูแลสุขภาพฟันของบุตรหลานได้อย่างเหมาะสมในทุกช่วงวัย

การคอยสอดส่องพฤติกรรมของเด็กไม่ให้ทำร้ายฟันของตัวเองโดยไม่รู้ตัว ควบคู่กับการดูแลอย่างถูกวิธี ถือเป็นการลงทุนเพื่ออนาคตของเด็กที่คุ้มค่ามากทีเดียว

👩‍⚕️Expert Insight by ทพญ.พิชญา วัฒนไกร

ผู้ปกครองหลายคนมักกังวลเมื่อเห็นว่าฟันน้ำนมของลูกมีช่องห่าง หรือเรียงตัวไม่สวยนัก แต่ในมุมมองของทันตแพทย์ ภาพแบบนี้กลับเป็นสิ่งที่ทำให้รู้สึกสบายใจมากกว่า เพราะฟันแท้ที่กำลังจะขึ้น โดยเฉพาะฟันหน้า มักมีขนาดใหญ่กว่าฟันน้ำนม จึงต้องอาศัยพื้นที่มากขึ้นในขากรรไกร

ปัญหาฟันแท้ซ้อนที่พบได้บ่อย มักเกิดจากพื้นที่ในขากรรไกรไม่เพียงพอ เนื่องจากการยืดขยายของกระดูกขากรรไกรไม่ทันกับจังหวะการขึ้นของฟันแท้ ดังนั้น การที่ฟันน้ำนมมีช่องว่างในวัยเด็กจึงมักถือเป็นสัญญาณที่ดี ว่ามีพื้นที่รองรับฟันแท้ที่จะขึ้นในอนาคต

ในทางกลับกัน หากมีการถอนฟันน้ำนมก่อนช่วงเวลาที่ควรหลุดตามธรรมชาติ ช่องว่างนั้นอาจค่อย ๆ ปิดลงจากการล้มของฟันข้างเคียง ทำให้พื้นที่สำหรับฟันแท้ลดลงได้ ในบางกรณีจึงจำเป็นต้องใช้ Space Maintainer เพื่อช่วยคงช่องว่างเอาไว้ ให้ฟันแท้สามารถขึ้นได้ตามตำแหน่งที่เหมาะสมในภายหลัง

📣หากลูกของคุณอยู่ในช่วงฟันน้ำนม และต้องการดูแลพัฒนาการฟันให้เหมาะสมในกรุงเทพ  ทีมทันตแพทย์ของ Belix Dental สาขาหลังสวน–ร่วมฤดี ใกล้ BTS เพลินจิต พร้อมให้คำแนะนำการดูแลฟันเด็กและป้องกันฟันผุตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

---

ข้อมูลทางการแพทย์ในบทความนี้ ได้รับการตรวจสอบโดย

ทพญ. พิชญา วัฒนไกร
ทันตแพทย์ด้านจัดฟัน, Invisalign Platinum Provider และผู้ก่อตั้ง Belix Dental