หินปูน การขูดหินปูน

หินปูนไม่ใช่เรื่องเล็ก เพราะเป็นคราบแข็งที่สะสมบนผิวฟันและเป็นแหล่งที่คราบจุลินทรีย์เกาะสะสมได้ง่าย เมื่อมีคราบพลัคและหินปูนสะสมร่วมกับการทำความสะอาดที่ไม่ทั่วถึง อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อเหงือกอักเสบและโรคปริทันต์ได้

การขูดหินปูนจึงไม่ใช่เพียงเรื่องความสะอาดหรือความสวยงามของรอยยิ้ม แต่เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพช่องปาก โดยควรทำร่วมกับการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันเป็นประจำ เพื่อควบคุมคราบจุลินทรีย์และป้องกันปัญหาเหงือกในระยะยาว

หินปูน คืออะไร และทำไมจึงควรขูดหินปูนเป็นประจำ

หินปูนฟัน (Dental Calculus หรือ Tartar) คือคราบแข็งที่เกาะติดแน่นบนผิวฟัน เกิดจากการสะสมของเกลือแร่ต่างๆ โดยเฉพาะแคลเซียมจากน้ำลาย ซึ่งมาจับตัวกับคราบจุลินทรีย์ (คราบพลัค) จนแข็งตัวและติดแน่นอยู่กับฟัน

หินปูนมีลักษณะเป็นคราบแข็ง สีขาวครีมหรือเหลืองคล้ำ บางครั้งอาจเป็นสีน้ำตาลหากสูบบุหรี่หรือดื่มกาแฟ ชาเป็นประจำ ซึ่งแตกต่างจากคราบพลัคที่ยังเป็นคราบนุ่มๆ และสามารถแปรงออกได้ หินปูนนั้นแข็งมากจนต้องใช้เครื่องมือพิเศษของทันตแพทย์เท่านั้นที่จะขูดออกได้

กระบวนการเกิดหินปูนในช่องปาก

การเกิดหินปูนเริ่มจากคราบจุลินทรีย์หรือคราบพลัค (Plaque) ที่สะสมบนผิวฟัน หากกำจัดคราบพลัคออกได้ไม่ทั่วถึง คราบดังกล่าวจะสะสมและดูดซับแร่ธาตุจากน้ำลาย เช่น แคลเซียมและฟอสเฟต จนค่อย ๆ แข็งตัวกลายเป็นหินปูน (Dental Calculus หรือ Tartar)

เมื่อหินปูนก่อตัวขึ้นแล้ว จะไม่สามารถกำจัดออกได้ด้วยการแปรงฟันหรือไหมขัดฟันตามปกติ จำเป็นต้องให้ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือสำหรับกำจัดหินปูนโดยเฉพาะ

หินปูนที่สะสมมากขึ้นอาจทำให้การทำความสะอาดบริเวณขอบเหงือกและซอกฟันทำได้ยากขึ้น และสัมพันธ์กับการอักเสบของเหงือกและโรคปริทันต์ในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง CDC ↗

ผลเสียของการมีหินปูนมากเกินไป

หินปูนไม่ใช่แค่ปัญหาด้านความสวยงามเท่านั้น แต่ยังส่งผลเสียต่อสุขภาพช่องปากในด้านอื่นๆ ด้วย เช่น

• เหงือกอักเสบและเลือดออก – หินปูนที่สะสมริมเหงือกจะระคายเคืองเนื้อเยื่อ ทำให้เหงือกแดง บวม และเลือดออกง่ายเมื่อแปรงฟัน
• โรคปริทันต์ – หากไม่รักษาเหงือกอักเสบ จะลุกลามเป็นโรคปริทันต์ที่เนื้อเยื่อและกระดูกรองรับฟันถูกทำลาย
• ฟันโยกและหลุด – เมื่อกระดูกและเนื้อเยื่อรองรับถูกทำลาย ฟันจะเริ่มโยกและอาจหลุดได้
• กลิ่นปากเหม็น – แบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในหินปูนจะปล่อยสารที่มีกลิ่นเหม็น ทำให้มีกลิ่นปากเรื้อรัง
• ฟันเหลือง – หินปูนมักมีสีเหลืองหรือน้ำตาล ทำให้ฟันดูไม่สะอาด

หินปูนเกิดจากอะไร?

1. คราบจุลินทรีย์ที่สะสมบนผิวฟัน

แบคทีเรียในช่องปากจะเกาะรวมตัวกันบนผิวฟันและสร้างคราบพลัค หากคราบพลัคไม่ได้ถูกกำจัดอย่างเหมาะสม จะสามารถสะสมและแข็งตัวจากการตกตะกอนของแร่ธาตุในน้ำลายจนกลายเป็นหินปูน

2. การแปรงฟันไม่ทั่วถึง

หลายคนแปรงฟันแต่ไม่ทั่วถึงทุกซี่ โดยเฉพาะบริเวณฟันกราม ด้านในของฟัน และริมเหงือก ซึ่งเป็นจุดที่หินปูนชอบสะสม รวมถึงการแปรงฟันเร็วเกินไปก็เป็นสาเหตุที่ทำให้คราบพลัคตกค้างอยู่และกลายเป็นหินปูน

3. น้ำลายที่มีแคลเซียมสูง

บางคนมีแร่ธาตุในน้ำลายสูงกว่าคนทั่วไป โดยเฉพาะแคลเซียมและฟอสเฟต ซึ่งเป็นองค์ประกอบหลักของหินปูน คนกลุ่มนี้มักจะมีหินปูนเกิดเร็วกว่าคนอื่น แม้จะดูแลทำความสะอาดดีแล้วก็ตาม

4. การดื่มชา กาแฟ หรือสูบบุหรี่

การดื่มชา กาแฟ หรือสูบบุหรี่ อาจทำให้เกิดคราบสีบนผิวฟันได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะการสูบบุหรี่ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคปริทันต์ จึงควรให้ความสำคัญกับการควบคุมคราบพลัคและดูแลสุขภาพเหงือกร่วมด้วย

5. พฤติกรรมไม่ขูดหินปูนเป็นเวลานาน

หากคุณ ไม่เคยขูดหินปูนเลย หินปูนจะสะสมหนาขึ้นเรื่อยๆ ไต่ขึ้นไปบนฟัน และแทรกลึกลงไปใต้เหงือก ยิ่งปล่อยทิ้งไว้นานเท่าไหร่ ก็ยิ่งยากต่อการขูด และเสี่ยงต่อปัญหาเหงือกและฟันมากขึ้น

ประเภทของหินปูน

ทันตแพทย์แบ่งหินปูนออกเป็น 2 ประเภทหลักตามตำแหน่งที่เกิด คือ

1. หินปูนเหนือเหงือก (Supragingival Calculus)

เป็นหินปูนที่เกิดบริเวณเหนือขอบเหงือก มองเห็นได้ชัดเจนด้วยตาเปล่า มักมีสีขาวครีมหรือเหลืองอ่อน พบได้บ่อยที่ผิวฟันด้านหน้าของฟันหน้า และด้านใกล้แก้มของฟันกราม ซึ่งเป็นบริเวณที่มีท่อน้ำลายเปิดออกมา

หินปูนชนิดนี้สามารถขูดได้ค่อนข้างง่าย และไม่ค่อยทำให้เสียวฟันมากนัก เพราะไม่ได้ลึกลงไปในเหงือก

2. หินปูนใต้เหงือก (Subgingival Calculus)

เป็นหินปูนที่เกิดลึกลงไปใต้ขอบเหงือก ซ่อนอยู่ในร่องเหงือก มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า มีสีเข้มกว่า มักเป็นสีน้ำตาลหรือน้ำตาลแดง เพราะมีการปะปนของเลือดจากเหงือกอักเสบ

หินปูนใต้เหงือกมีความสำคัญทางคลินิกมากกว่า เพราะมักพบร่วมกับการอักเสบของเนื้อเยื่อปริทันต์และอาจอยู่ในบริเวณร่องลึกปริทันต์ที่ทำความสะอาดได้ยาก

การขูดหินปูนใต้เหงือกต้องใช้เวลามากกว่า ต้องระมัดระวังไม่ให้บาดเจ็บต่อเหงือก และอาจต้องแบ่งขูดหลายครั้ง หากหินปูนสะสมมากและลึกมาก

ขูดหินปูนคืออะไร?

การขูดหินปูน (Scaling) คือขั้นตอนการทำความสะอาดฟันเพื่อกำจัดหินปูนที่สะสมบนผิวฟันและใต้เหงือก โดยทันตแพทย์หรือพยาบาลทันตกรรม ซึ่งเป็นกระบวนการที่ต้องใช้เครื่องมือพิเศษและความเชี่ยวชาญ

ขูดหินปูนกับเกลารากฟันต่างกันอย่างไร?

ทั้งสองวิธีช่วยกำจัดหินปูนและคราบจุลินทรีย์ แต่ต่างกันที่บริเวณที่ทำความสะอาดและสภาพเหงือกที่ต้องรักษา โดยการเกลารากฟันเป็นการทำความสะอาดลึกลงไปบริเวณผิวรากฟันภายในร่องลึกปริทันต์ ซึ่งการขูดหินปูนทั่วไปอาจทำความสะอาดได้ไม่ทั่วถึง เพื่อให้เห็นภาพชัดเจนมากขึ้น สามารถดูได้จากตารางด้านล่างนี้

โดยสรุปคือ การเกลารากฟันจะเน้นกำจัดสิ่งสะสมอย่างเหมาะสม โดยมีเป้าหมายเพื่อกำจัดคราบจุลินทรีย์และ calculus ที่เกี่ยวข้องกับโรค และทำให้ผิวรากฟันอยู่ในสภาพที่สามารถดูแลต่อเนื่องได้

อย่างไรก็ตาม การเลือกวิธีรักษาต้องอาศัยผลตรวจของทันตแพทย์ ไม่สามารถตัดสินจากอาการหรือความลึกของร่องเหงือกเพียงอย่างเดียว ทันตแพทย์จะประเมินการอักเสบ เลือดออก ตำแหน่งของหินปูน และการสูญเสียเนื้อเยื่อกับกระดูกรองรับฟันร่วมกัน โดยอาจถ่ายภาพรังสีเพิ่มเติมเมื่อจำเป็น

อาการหลังรักษาและการดูแล

หลังขูดหินปูนหรือเกลารากฟัน อาจมีอาการเสียวฟัน เหงือกเจ็บ หรือเลือดออกเล็กน้อยชั่วคราว โดยเฉพาะผู้ที่มีเหงือกอักเสบหรือเหงือกร่น อาการมักค่อย ๆ ดีขึ้น แต่ระยะเวลาแตกต่างกันในแต่ละคน ระหว่างนี้ควรดูแลช่องปากดังนี้

• แปรงฟันด้วยแปรงขนนุ่มอย่างเบามือ และทำความสะอาดให้ทั่วถึง
• ใช้ไหมขัดฟันหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดซอกฟัน ตามคำแนะนำของทันตแพทย์
• ไม่หยุดทำความสะอาดบริเวณที่มีเลือดออกเอง หากเจ็บหรือทำความสะอาดลำบาก ควรปรึกษาทันตแพทย์เพื่อปรับวิธีให้เหมาะสม
• กลับมาตรวจตามนัด เพื่อประเมินการฟื้นตัวของเหงือกและวางแผนดูแลต่อเนื่อง

หากมีอาการปวดหรือบวมมาก มีหนอง เลือดออกไม่หยุด หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรติดต่อคลินิกเพื่อรับการตรวจเพิ่มเติม ทั้งนี้ การรักษาทั้งสองวิธียังต้องควบคู่กับการทำความสะอาดช่องปากทุกวัน และความถี่ในการนัดดูแลจะแตกต่างกันตามความเสี่ยงของแต่ละคน

ขั้นตอนของการขูดหินปูน

1. ตรวจสอบสภาพฟันและเหงือก – ทันตแพทย์จะตรวจดูว่ามีหินปูนสะสมบริเวณไหนบ้าง มีเหงือกอักเสบหรือไม่
2. เตรียมการ – เช่น หากหินปูนเยอะหรือเหงือกอักเสบมาก อาจต้องใช้ยาชาเฉพาะที่
3. ขูดหินปูนเหนือเหงือก – ใช้เครื่องอัลตราโซนิกหรือเครื่องมือขูดด้วยมือกำจัดหินปูนที่มองเห็นได้
4. ขูดหินปูนใต้เหงือก – ขูดหินปูนที่ซ่อนอยู่ในร่องเหงือกอย่างระมัดระวัง
5. ขัดฟัน – ใช้ครีมขัดฟันทำให้ผิวฟันเรียบและเงา ช่วยให้คราบติดยากขึ้น
6. ทาฟลูออไรด์ – เพื่อบำรุงและเสริมสร้างความแข็งแรงให้ฟัน

อุปกรณ์ที่ทันตแพทย์ใช้

• เครื่องอัลตราโซนิก (Ultrasonic Scaler) – เป็นเครื่องมือที่ใช้คลื่นเสียงความถี่สูงสั่นสะเทือนเพื่อทำลายหินปูน มีน้ำพ่นออกมาพร้อมกับการสั่นสะเทือนเพื่อชะล้างเศษหินปูนออกไป ใช้เวลาน้อยกว่าและไม่เจ็บมาก แต่อาจทำให้รู้สึกเสียวเล็กน้อย
• เครื่องมือขูดด้วยมือ (Hand Scalers) – เป็นเครื่องมือที่มีปลายแหลมโค้งงอ ทันตแพทย์ใช้ขูดหินปูนที่ติดแน่นหรือในจุดที่เครื่องอัลตราโซนิกเข้าไม่ถึง ให้ความละเอียดสูงแต่ใช้เวลานานกว่า
• เครื่อง Air Flow – เป็นเทคโนโลยีใหม่ที่ใช้แรงดันน้ำและผงขัดพ่นไปที่ฟัน ใช้แรงดันอากาศ น้ำ และผงขัดที่เหมาะสมเพื่อช่วยกำจัดคราบจุลินทรีย์และคราบสีบนผิวฟัน โดยเฉพาะคราบจากชา กาแฟ หรืออาหารบางชนิด ทั้งนี้ Air Flow ไม่ได้ทดแทนการขูดหินปูน และหากมีหินปูนที่แข็งและเกาะแน่น ยังจำเป็นต้องใช้เครื่องมือสำหรับกำจัด calculus โดยเฉพาะ

ซึ่งที่พบเห็นได้ทั่วไปคือการใช้เครื่องอัลตราโซนิกและเครื่องมือขูดด้วยมือ ส่วนใหญ่ทันตแพทย์จะใช้ทั้งสองแบบร่วมกัน เริ่มจากเครื่องอัลตราโซนิกเพื่อกำจัดหินปูนส่วนใหญ่ให้เสร็จ จากนั้นใช้เครื่องมือขูดด้วยมือขัดเกลาให้เรียบและสะอาดทุกซอก ทุกมุม

ระยะเวลาการทำ – ขูดหินปูนนานไหม

โดยทั่วไปบางคนอาจได้รับคำแนะนำให้ตรวจและทำความสะอาดทุกประมาณ 6 เดือน แต่ความถี่ที่เหมาะสมแตกต่างกันตามสุขภาพเหงือก ปริมาณคราบจุลินทรีย์ ประวัติโรคปริทันต์ ปัจจัยเสี่ยง และคำแนะนำของทันตแพทย์

หากมีหินปูนปานกลาง อาจใช้เวลา 30-45 นาที หรือหากมีหินปูนเยอะมาก หรือไม่เคยขูดมานาน อาจต้องใช้เวลา 1-2 ชั่วโมง หรือแบ่งขูดหลายครั้ง

ขูดหินปูนเจ็บไหม?

โดยทั่วไปการขูดหินปูนไม่เจ็บมากนัก แต่อาจรู้สึกเสียวฟันหรือไม่สบายเล็กน้อย ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น 

• เหงือกอักเสบหรือบวม – หากคุณมีเหงือกอักเสบอยู่แล้ว การสัมผัสบริเวณนั้นจะทำให้เจ็บหรือเลือดออกได้ง่าย
• หินปูนสะสมหนาและลึก – ยิ่งหินปูนเยอะและลึกลงไปในเหงือกมากเท่าไหร่ การขูดก็ยิ่งต้องใช้แรงมากขึ้น และอาจทำให้เสียวหรือเจ็บมากขึ้น
• ฟันบางส่วนเสียวง่าย – บางคนมีคอฟันบอบบางหรือเคยฟันผุ ก็อาจทำให้รู้สึกเสียวเมื่อขูดหินปูนบริเวณนั้น
• ความเร็วและแรงของเครื่องอัลตราโซนิก – การสั่นสะเทือนอาจทำให้บางคนรู้สึกไม่สบายหรือเสียวฟันได้

หากคุณกังวลเรื่องความเจ็บ สามารถปรึกษาทันตแพทย์เพื่อใช้ยาชาเฉพาะที่ รวมถึงขณะทำ สามารถบอกทันตแพทย์ได้ว่าคุณรู้สึกเจ็บหรือเสียว เพื่อปรับความเร็วและแรงของเครื่องมือ หรือพิจารณาแบ่งขูดหลายครั้ง หากหินปูนเยอะมาก 

ขูดหินปูนแบบไม่เจ็บ Air Flow

เทคโนโลยี Air Flow เป็นอีกทางเลือกสำหรับคนที่กลัวเจ็บ เพราะเป็นการใช้แรงดันน้ำผสมผงขัดพ่นไปที่ฟันด้วยความเร็วสูง ช่วยขจัดคราบและหินปูนได้โดยไม่ต้องสัมผัสฟันโดยตรง ทำให้รู้สึกสบายกว่า แต่เหมาะกับหินปูนที่ไม่หนามากนัก สำหรับหินปูนที่แข็งและหนา ยังต้องใช้วิธีขูดแบบเดิมเพิ่มเติม

ขูดหินปูนราคาเท่าไหร่?

ราคาขูดหินปูนแตกต่างกันตามสถานพยาบาล ปริมาณหินปูน ระยะเวลาในการรักษา และความซับซ้อนของเคส หากมีโรคปริทันต์และจำเป็นต้องเกลารากฟัน ค่าใช้จ่ายจะแตกต่างจากการขูดหินปูนทั่วไป

ราคา ขูดหินปูน ที่ Belix Dental เริ่มต้นประมาณ 1,600 บาท และขึ้นอยู่กับเแลวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้และความซับซ้อนของการรักษา

ปัจจัยที่มีผลต่อราคา

• ปริมาณหินปูน – ยิ่งหินปูนเยอะมากเท่าไหร่ ใช้เวลาขูดนานขึ้น ราคาก็สูงขึ้น
• ความยากของเคส – หากมีหินปูนใต้เหงือกลึกมาก หรือเหงือกอักเสบรุนแรง อาจต้องทำ Deep Scaling ซึ่งมีราคาแพงกว่า
• เทคโนโลยีที่ใช้ – การใช้เทคโนโลยีใหม่อย่าง Air Flow หรือเครื่องมือทันสมัยจะมีราคาสูงกว่า

ทันตแพทย์แนะนำให้ขูดหินปูนทุก 6 เดือน เพื่อป้องกันไม่ให้หินปูนสะสมมากจนเกิดปัญหา การขูดเป็นประจำจะทำให้แต่ละครั้งใช้เวลาน้อย ไม่เจ็บ และราคาไม่แพง ถือเป็นการลงทุนที่คุ้มค่าสำหรับสุขภาพช่องปากในระยะยาว

หลังขูดหินปูนควรทำอย่างไร ?

การดูแลตัวเองหลังขูดหินปูนมีส่วนช่วยลดอาการเสียวฟันและการสะสมของหินปูนในอนาคต

• หลีกเลี่ยงอาหารร้อนหรือเย็นจัดใน 24 ชั่วโมงแรก
• บ้วนปากด้วยน้ำเกลืออุ่น
• แปรงฟันเบา ๆ ด้วยแปรงขนนุ่ม
• ใช้ไหมขัดฟันและน้ำยาบ้วนปากอย่างเหมาะสม
• กลับมาตรวจและขูดหินปูนซ้ำทุก 6 เดือน

ส่วนการใช้น้ำยาบ้วนปาก สามารถช่วยลดคราบแบคทีเรียได้ แต่ไม่สามารถกำจัดหินปูนที่แข็งตัวแล้วได้

Do & Don’t หลังขูดหินปูนหรือเกลารากฟัน

หลังขูดหินปูนหรือเกลารากฟัน การดูแลช่องปากอย่างสม่ำเสมอหลังรักษาจะช่วยลดการสะสมของคราบจุลินทรีย์และควบคุมการอักเสบของเหงือก โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคปริทันต์ ซึ่งต้องดูแลควบคู่กับการกลับมาตรวจติดตามตามนัด โดยมีสิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำดังนี้

วิธีสังเกตสุขภาพเหงือกด้วยตัวเอง

นอกจากดูแลความสะอาดแล้ว ควรสังเกตความเปลี่ยนแปลงของเหงือกและฟันเป็นประจำ เพื่อช่วยให้เข้ารับการตรวจได้เร็วขึ้น อย่างไรก็ตาม การไม่มีอาการผิดปกติไม่ได้ยืนยันว่าไม่มีโรคปริทันต์ การตรวจโดยทันตแพทย์จึงยังจำเป็น

สัญญาณของเหงือกที่มีสุขภาพดี

• เหงือกไม่บวมแดงหรือเจ็บ โดยสีเหงือกอาจแตกต่างกันตามธรรมชาติของแต่ละคน
• ไม่มีเลือดออกขณะแปรงฟันหรือทำความสะอาดซอกฟันอย่างถูกวิธี
• ไม่มีหนองบริเวณขอบเหงือก
• ฟันไม่โยกหรือเคลื่อนตำแหน่งผิดปกติ

สัญญาณที่ควรนัดตรวจ

หากมีอาการต่อไปนี้เกิดขึ้นบ่อยหรือเป็นต่อเนื่อง ควรนัดพบทันตแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

• เหงือกบวม แดง หรือเลือดออกง่าย ขณะแปรงฟันหรือทำความสะอาดซอกฟัน
• มีกลิ่นปากเรื้อรัง แม้ดูแลความสะอาดแล้ว
• ฟันดูยาวขึ้นหรือเสียวบริเวณคอฟัน ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับเหงือกร่น
• อาหารติดซอกฟันบ่อยขึ้นหรือซอกฟันดูกว้างขึ้น

สัญญาณที่ควรรีบพบทันตแพทย์

• ฟันโยก ฟันเคลื่อน หรือการสบฟันเปลี่ยนไป
• มีหนองหรือตุ่มบวมบริเวณเหงือกซ้ำ ๆ
• เหงือกบวมมาก ปวดมาก หรือเจ็บขณะเคี้ยว
• เลือดออกไม่หยุด
• มีอาการบวมร่วมกับไข้

หลังรักษาอาจมีเลือดออกเล็กน้อยหรือระคายเคืองชั่วคราวได้ แต่หากอาการมากขึ้นหรือไม่ดีขึ้น ควรติดต่อคลินิก ไม่ควรรอจนถึงนัดครั้งถัดไป

สรุปง่าย ๆ คือ หากเลือดออกบ่อยควรหาสาเหตุ ส่วนฟันโยก มีหนอง หรือสบฟันเปลี่ยน ควรรีบตรวจ การแยกว่าเป็นเหงือกอักเสบหรือโรคปริทันต์ และจำเป็นต้องเกลารากฟันหรือไม่ ต้องอาศัยผลตรวจจากทันตแพทย์ ไม่ควรตัดสินจากอาการด้วยตัวเอง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการขูดหินปูน

1. น้ำยาบ้วนปากกับหินปูน ช่วยได้จริงไหม?

ตอบ : น้ำยาบ้วนปาก สามารถช่วยลดการสะสมของคราบพลัคและชะลอการเกิดหินปูนได้ แต่ไม่สามารถกำจัดหินปูนที่เกิดขึ้นแล้วได้ น้ำยาบ้วนปากที่มีส่วนผสมของคลอร์เฮกซิดีน (Chlorhexidine) หรือซิงค์คลอไรด์ (Zinc Chloride) จะช่วยฆ่าเชื้อแบคทีเรียและลดการสะสมของคราบพลัค

ดังนั้นการใช้น้ำยาบ้วนปากควรทำควบคู่ไปกับการแปรงฟันและใช้ไหมขัดฟัน ไม่ใช่ใช้แทนการขูดหินปูน หากมีหินปูนสะสมแล้ว ต้องให้ทันตแพทย์ขูดออกเท่านั้น

2. หินปูนเยอะมาก ทำยังไงดี?

ตอบ : หากหินปูนเยอะมาก ควรพบทันตแพทย์โดยเร็วเพื่อขูดหินปูนทันที การปล่อยทิ้งไว้จะทำให้เหงือกอักเสบรุนแรงขึ้น อาจลุกลามเป็นโรคปริทันต์ที่ทำให้ฟันโยกและหลุดได้

ทันตแพทย์อาจต้องแบ่งขูดหินปูนหลายครั้ง โดยเฉพาะหากมีหินปูนใต้เหงือกลึกมาก หลังจากขูดหินปูนแล้ว ควรดูแลช่องปากให้ดีด้วยการแปรงฟันอย่างถูกต้อง ใช้ไหมขัดฟัน และกลับมาตรวจทุก 6 เดือนเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาซ้ำ

3. ฟันเหลืองเพราะหินปูนใช่ไหม?

ตอบ : หินปูนมีส่วนทำให้ฟันเหลืองแต่ไม่ใช่สาเหตุหลัก หินปูนมักมีสีเหลืองหรือน้ำตาล โดยเฉพาะในคนที่สูบบุหรี่หรือดื่มกาแฟ ชาเป็นประจำ ทำให้ฟันดูเหลืองคล้ำ

นอกจากหินปูนแล้ว ฟันเหลืองยังอาจเกิดจากคราบสีที่ติดฟัน เคลือบฟันบางลง หรือธรรมชาติของฟันที่มีสีเหลืองอยู่แล้ว การขูดหินปูนจะช่วยให้ฟันสะอาดขึ้น แต่หากขูดหินปูนฟันขาวขึ้นไหม คำตอบคือ ฟันจะดูสะอาดขึ้นเพราะหินปูนถูกกำจัด แต่อาจไม่ได้ขาวมากหากมีคราบสีฝังลึกหรือเคลือบฟันเหลืองตามธรรมชาติ หากต้องการฟันขาวขึ้นจริงๆ อาจต้องทำฟอกสีฟัน (Whitening) แยกต่างหาก

4. คนจัดฟันขูดหินปูนได้ไหม?

ตอบ : สามารถทำได้ และควรทำด้วย คนที่จัดฟันมักจะมีหินปูนสะสมได้ง่ายกว่าคนปกติ เพราะเครื่องมือจัดฟันทำให้การแปรงฟันทำความสะอาดยากขึ้น

ทันตแพทย์สามารถขูดหินปูนได้โดยไม่ต้องถอดเครื่องมือจัดฟันออก แต่อาจต้องระมัดระวังมากกว่าปกติเพื่อไม่ให้เครื่องมือหลุดหรือเสียหาย ผู้ที่จัดฟันควรขูดหินปูนทุก 3-6 เดือน และดูแลทำความสะอาดฟันอย่างพิถีพิถันด้วยแปรงพิเศษสำหรับคนจัดฟัน

5. หากไม่ได้ขูดหินปูน 30 ปี มีผลเสียไหม?

ตอบ : หากไม่เคยได้รับการตรวจและทำความสะอาดโดยทันตแพทย์เป็นเวลานาน อาจมีคราบหินปูนสะสมมาก โดยเฉพาะในบริเวณที่ทำความสะอาดได้ยาก อย่างไรก็ตาม ความรุนแรงของปัญหาแตกต่างกันในแต่ละคน และไม่สามารถประเมินจากระยะเวลาที่ไม่ได้ขูดหินปูนเพียงอย่างเดียว

ทันตแพทย์จะตรวจสุขภาพเหงือก วัดร่องลึกปริทันต์ ประเมินการสูญเสียเนื้อเยื่อและกระดูกรองรับฟัน และอาจถ่ายภาพรังสีเมื่อมีข้อบ่งชี้ เพื่อดูว่ามีเพียงหินปูนหรือมีโรคปริทันต์ร่วมด้วยหรือไม่

หากพบโรคปริทันต์ อาจจำเป็นต้องรักษาด้วยการขูดหินปูนใต้เหงือกและเกลารากฟัน หรือการรักษาอื่นเพิ่มเติมตามความรุนแรงของโรค

6. ทำไมหลังขูดหินปูนถึงเสียวฟัน?

ตอบ : หลังขูดหินปูนแล้วปวดฟัน หรือเสียวฟันเป็นอาการที่พบได้บ่อย เพราะ:

• คอฟันโผล่ – หินปูนที่ครอบคลุมคอฟันถูกกำจัดออก ทำให้คอฟันที่เคยถูกปกป้องตอนนี้โผล่ออกมาและอ่อนไหวต่ออุณหภูมิ
• เหงือกอักเสบ – หากมีเหงือกอักเสบอยู่ก่อนขูด เมื่อขูดหินปูนออกจะทำให้เหงือกเจ็บชั่วคราว
• รากฟันโผล่ – หากเหงือกร่นมากแล้ว การขูดหินปูนใต้เหงือกจะทำให้รากฟันโผล่และเสียว

อาการเสียวฟันมักค่อย ๆ ลดลงหลังการรักษา แต่ระยะเวลาแตกต่างกันตามสภาพเหงือก การมีเหงือกร่น และความไวของฟันแต่ละคน หากอาการเสียวมากขึ้น เป็นเวลานาน หรือมีอาการปวดร่วมด้วย ควรกลับมาตรวจเพื่อหาสาเหตุ 

7. ขูดหินปูนบ่อยเกินไปเป็นอันตรายไหม?

ตอบ : การขูดหินปูนเป็นการกำจัด calculus ที่ไม่สามารถแปรงออกเองได้ แต่ความถี่ในการทำความสะอาดควรขึ้นอยู่กับสุขภาพช่องปากและความเสี่ยงของแต่ละคน ไม่จำเป็นต้องกำหนดว่าทุกคนต้องขูดหินปูนทุก 6 เดือน หรือบ่อยกว่านั้นเหมือนกัน

ผู้ที่มีคราบจุลินทรีย์หรือหินปูนสะสมง่าย มีประวัติโรคปริทันต์ สูบบุหรี่ หรือมีปัจจัยเสี่ยงอื่น ๆ อาจต้องได้รับการตรวจและติดตามบ่อยขึ้นตามคำแนะนำของทันตแพทย์

8. แล้วถ้า Airflow บ่อยเป็นอันตรายไหม?

ตอบ : Air Flow เหมาะสำหรับช่วยกำจัดคราบจุลินทรีย์และคราบสีบนผิวฟัน แต่ความถี่ที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับชนิดของผงขัด เทคนิคที่ใช้ สภาพฟันและเหงือก รวมถึงความต้องการของแต่ละคน จึงควรให้ทันตแพทย์ประเมินก่อนกำหนดความถี่ในการทำ

สรุป: หินปูนและการขูดหินปูน เรื่องเล็กที่ไม่ควรมองข้าม

หินปูนเป็นแหล่งสะสมของคราบจุลินทรีย์ที่การแปรงฟันเพียงอย่างเดียวกำจัดไม่ได้ และอาจส่งเสริมให้เกิดเหงือกอักเสบ กลิ่นปาก และปัญหาสุขภาพเหงือกในระยะยาว การขูดหินปูนจึงควรทำควบคู่กับการแปรงฟันและทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน ส่วนผู้ที่เป็นโรคปริทันต์อาจต้องเกลารากฟันหรือรักษาเพิ่มเติม โดยวิธีรักษาและความถี่ในการนัดหมายควรพิจารณาตามสภาพช่องปากและความเสี่ยงของแต่ละคน หากมีเลือดออกบ่อย เหงือกบวม หรือฟันโยก ควรพบทันตแพทย์เพื่อหาสาเหตุ

ที่ Belix Dental Clinic เราให้ความสำคัญกับการขูดหินปูนที่เหมาะกับสภาพช่องปากของแต่ละคน โดยเริ่มจากตรวจประเมินสุขภาพเหงือกและฟัน เพื่อวางแผนการดูแล พร้อมแนะนำวิธีทำความสะอาดช่องปากและนัดติดตามตามความจำเป็น เพื่อให้การขูดหินปูนเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลเหงือกและฟันให้แข็งแรงในระยะยาว